اطلاعات عمومی

قبر

در سال آخر عمر «حاج ملا هادی سبزواری» روزی شخصی به مجلس درس وی آمد و خبر داد که در قبرستان، شخصی پیدا شده که نصف بدنش در قبر و نصف دیگر بیرون و دائماً نگاهش به آسمان است و هر چه بچه‌ها مزاحمش می‌شوند، به آنها اعتنا نمی‌کند.

حاجی گفت: خودم باید او را ملاقات کنم. بنابراین به نزد آن مرد رفت و از دیدن او بسیار تعجب کرد، اما آن مرد به حاجی اعتنایی نکرد.

پس از مدتی، حاجی به او گفت: تو کیستی و چه کاره‌ای؟

من تو را دیوانه نمی‌بینم، اما رفتارت هم عاقلانه نیست.

مرد گفت: من شخص نادان بی خبری هستم، تنها به دو چیز یقین دارم. اول آن که، فهمیده‌ام من و این عالم، خالقی بزرگ داریم که در شناختن و بندگی او نباید کوتاهی کنیم.

دوم آن که، فهمیده ام در این دنیا نمی مانم و پس از مرگ به عالم دیگر خواهم رفت، ولی نمی دانم وضع من در آن عالم، چگونه خواهد بود؟ جناب حاجی، من از این دو موضوع، بیچاره و پریشان حال شده‌ام، به طوری که مردم مرا دیوانه می‌پندارند. شما که خود را عالم مسلمانان می‌دانید و این همه علم دارید، چرا ذره ای درد ندارید، بی باک هستید و در فکر نیستید؟

این پند، مانند تیری دردناک بر دل حاجی نشست. به خانه برگشت در حالی که دگرگون شده بود. پس از آن، باقیمانده کوتاه عمرش را دائماً در فکر سفر آخرت و تهیه توشه این راه پر خطر بود تا این که از دنیا رفت.

هر کس، در هر مقامی که باشد، نیاز به شنیدن پند و موعظه دارد، زیرا اگر نسبت به آنچه که می‌شنود دانا باشد، آن موعظه برایش تذکر است و چون انسان فراموشکار است، همیشه محتاج یادآوری است و اگر جاهل باشد، این موعظه برایش دانش و کسب معرفت است.

برگرفته از داستانهای شگفت، شهید آیت الله دستغیب ص 94

گروه دین و اندیشه تبیان

عرفان ، انسان ، آخرت

خواست‏ها و آرزوهاى کوچک، در برابر «آرمان‏هاى بزرگ‏»، رنگ‏مى‏بازد و حقیر جلوه مى‏کند. مثل یک برکه آب، که در برابر اقیانوس، چیزى به شمار نمى‏آید، یا یک باغچه کوچک، که در مقابل جنگلى بزرگ، بسیار ناچیز است. انسان‏ها هم از نظر روح و فکر و ایده و آرمان چنین‏اند.

اگر بخواهیم مشکلات کوچک، ما را از پاى در نیاورد و اراده‏هایمان را سست نکند، راهى جز طرح «آرمان‏هاى بزرگ‏» نیست. اگر افکار بلند را به‏جوانانمان القا کنیم، به این زودى اسیر اندیشه‏ها و هوس‏هاى حقیرنمى‏شوند.

گرایش به ارزش‏ها هم نسبى است. هر چه ارزش هاى متعالى‏تر، طرح و القا شود، آنچه بى‏ارزش یا کم ارزش است، در نظرها حقیر مى‏آید. کسى که‏فقط پیش پاى خود را بنگرد، از «آینده‏نگرى‏» و «آفاق ابدى‏» محروم‏مى‏شود. کسى هم که تنها به «لذت امروز» بیندیشد، هرگز براى رسیدن به‏لذت و نعمت ابدى تلاش نمى‏کند.

اینکه نهایت دید بعضى‏ها «دنیا»ست و در مقابل، بعضى‏ها هم به‏چشم‏انداز وسیع و بى‏نهایتى همچون «آخرت‏» چشم مى‏دوزند و دنیا باهمه فریبها و جاذبه‏هایش نمى‏تواند براى آنان دام و بند شود، ریشه در همین نگرش دارد. تا انسان چه عینکى به چشم خود زده باشد،نزدیک‏بین یا دوربین! 1

پیامبران مبعوث شده‏اند تا این «وسعت دید» را به انسان‏ها ببخشند و به تعبیر دیگر: آمده‏اند تا مردم را از «تنگناى دنیا» به «وسعت آخرت‏»بکشانند و به چشم‏هاى نزدیک‏بین، دید و بینشى عطا کنند که افق هاى‏دورتر را، پس از مرگ را، آخرت را، بهشت و دوزخ را هم بتواند ببیند.براى آنکه حقیر و اسیر نشویم، باید «آرمان بزرگ‏» و «همت والا»داشته باشیم.

اندیشیدن به «سود» و محاسبه «منافع‏»، نشانه خردمندى است، امااگر سود کم با سود زیاد رقابت کند و منافع محدود و گذرا با منافع نامحدود و بى‏پایان در تعارض قرار گیرد، خردمندى در اینجاست که خود را نشان‏مى‏دهد.

آنکه «منفعت فعلى و اندک‏» را بر «منافع بى‏شمار در آینده‏» ترجیح‏دهد، خردمند نیست. و آنکه «لذت و راحت ابدى‏» را بر «لذت‏گذران‏کنونى‏» برترى دهد، عاقل‏تر است.

کار دنیا و آخرت نیز از همین مقوله است. داشتن یک زندگى ارزشى و تقوایى، هر چند سخت و محدود کننده است و اغلب با تمایلات نفسانى ما ناسازگار است، ولى اگر این شیوه، که با «مهار نفس‏» و کنترل تمنیات و تمایلات همراه است، «اجر بى‏پایان‏» و «نعمت ابدى‏» و «رضاى الهى‏» رادر پى داشته باشد، مى‏ارزد و معامله‏اى پرسود است.

از آن طرف، اگر کامجویى‏هاى حرام، بهره‏مندى‏هاى ناروا، درآمدهاى‏ نامشروع، زندگى گناه آلود و پرداختن به عیش و لذت نفسانى، حتى در همه عمر - که بالاخره محدود است و «خط پایان‏» دارد - رنج ابدى و عذاب‏ جاودانگى آخرت را در پى داشته باشد، آیا مى‏ارزد؟

«عاقل آن است که اندیشه کند پایان را».

اگر بخواهیم مشکلات کوچک، ما را از پاى در نیاورد و اراده‏هایمان را سست نکند، راهى جز طرح «آرمان‏هاى بزرگ‏» نیست. اگر افکار بلند را به‏جوانانمان القا کنیم، به این زودى اسیر اندیشه‏ها و هوس‏هاى حقیرنمى‏شوند.

از این جهات، «دنیا» و «آخرت‏» اصلا قابل مقایسه نیستند. کودکانه‏است اگر انسان براى «خوشى موقت دنیا»، «عذاب ابدى آخرت‏» را براى‏خود فراهم کند.

ولى... همه کودک راهیم و کودکانه کار مى‏کنیم، اگر به سرانجام گناه ‏نیندیشیم و به خاطر خواسته «خود»، «خدا» را از خویش ناراضى کنیم. «رضایت‏حق‏»، برترین گوهرى است که مى‏توان به دست آورد. گاهى براى کسب «رضاى او» باید به نفس خویش «نه‏» بگوییم و این یک مبارزه دشوار است، «جهاد اکبر» است. ولى به خاطر آثار و پیامدهایش مى‏ارزد، آرى، رسیدن به «رضاى الهى‏»!... تبدیل «دنیا» به «آخرت‏» آخرت، میوه درختى است که در دنیا مى‏کارى. تلخى دوزخ، یا شیرینى بهشت، هر دو رهاورد «نیت‏» و «کار» تو در این‏جهان است. دوستان آخرتت هم در همین دنیا برگزیده مى‏شوند.

اینجا با هر کس و هر گروه که پرواز کرده باشى، آنجا هم با همان‏ها محشور مى‏شوى. پس «دوست گزینى‏» در دنیا، ثمره آن دنیایى هم دارد.آخرتت را هم در همین دنیا و با همین دنیا باید بسازى. مهندس و کارگرش‏خودت هستى. فکر، اراده، تصمیم، عمل و... ابزار دنیوى تو براى ساختن‏«آتیه‏»اى است که تو سازنده آنى! نسبت این جهان به سراى جاودان آخرت، همچون رحم مادر نسبت‏ به‏عرصه پهناور گیتى است. اینجا، دوره «مقدماتى‏» را طى مى‏کنیم، تا به آن مرحله «نهایى‏» راه ‏پیدا کنیم.

تو اگر بخواهى، مى‏توانى حتى «دنیا» را تبدیل به «آخرت‏» کنى و «مادیات‏» را به «معنویات‏» مبدل سازى. فقط باید «جهت‏» و «نیت‏»درست ‏باشد. به فرموده مراد و پیرمان، حضرت امام‏قدس سره:

«اگر انسان ساخته شود، همه چیز به صورت «معنویت‏» در مى‏آید...».

این، براى کسانى فراهم است که به «لقاءالله‏» امید و ایمان و باور داشته‏باشند و دنیا را ابزار ساختن آخرت سازند. و الا... آن کس که با قیچى ‏ماده‏گرایى و دنیااندیشى، ارتباط دنیا و آخرت را قطع مى‏کند و نسبت ‏به‏ معاد و ابدیت آن جهان و «جنت و نار» و «بهشت و دوزخ‏» بى‏اعتقاد و بى‏ اعتناست، در کپسول سیاه و عفن «دنیا» مى‏ماند و مى‏گندد.
تو اگر بخواهى، مى‏توانى حتى «دنیا» را تبدیل به «آخرت‏» کنى و «مادیات‏» را به «معنویات‏» مبدل سازى. فقط باید «جهت‏» و «نیت‏»درست ‏باشد

اقبال لاهورى مى‏گوید:

«مذهب زنده دلان، خواب پریشانى نیست، از همین خاک، جهان دگرى ساختن است!».
آخرت

باید محدوده دنیا را به نامحدودى آخرت، پیوند زد و از این ظلمتکده،نقبى به «روز» زد، تا زندگى سرشار از فوز و فلاح گردد.

براى ربط دنیا و آخرت، در پى کدام «حلقه‏» باید بود و به کدام «رشته‏»باید چنگ زد؟...

خانه آخرت در همین دنیا ساخته مى‏شود. معمار آن نیز خودمانیم و مصالح آن نیز عمل‏هاى ماست. «طاعت‏» و «عصیان‏»، سرنوشت ما را در آخرت رقم مى‏زند و جایگاه ما را در بهشت‏ یا دوزخ تعیین مى‏کند.

گاهى از عوامل «پیدا»، بیشتر از عوامل «پنهان‏» حساب مى‏بریم. وهمین، مایه بسیارى از خطاها و لغزش‏ها مى‏شود.

اگر در محفلى که گرم صحبتى، ضبط صوتى جلوى تو بگذارند تا حرفهایت را ضبط کنند، یا دوربین عکاسى و فیلمبردارى را مشاهده کنى‏که از چهره و رفتارت عکس و فیلم مى‏گیرد، فورى سخن خود را، یا قیافه وحرکاتت را کنترل و جمع و جور مى‏کنى، چرا که از ضبط شدن حرفى ناروا یاحالتى ناشایست، بیمناکى. این، همان حساب بردن از حسابگر ظاهر و چشم آشکار است.

اما چشم بصیر و بیناى آنکه خلوت‏ها را هم مى‏بیند، و گوش شنواى آن‏ خداى سمیعى که «نجوا»ها را هم مى‏شنود و علم بى ‏انتهاى آفریدگارى که ‏حتى از «سر درون‏» و «نیت قلبى‏» هم خبر دارد و «نامه نانوشته‏» را هم‏مى‏خواند، چه مى‏شود و چرا به محاسبه نمى‏آید؟

عقیده به «مبدأ» و «معاد» و باورداشتن خداى «سمیع و بصیر»، که‏ سرلوحه دعوت همه انبیاست، مهمترین نقش تربیتى و سازندگى را دارد.خانه دنیا که در آن به طور موقت، عمر مى‏گذرانیم، نه بى‏صاحب است، نه‏بى‏حساب و کتاب، و نه بى‏ناظر و مراقب! خداوند، صاحبخانه است، ما نیز، مسافرى که رو به «آخرت‏» نهاده‏ایم.

شاید در قیامت، سخت‏ترین حالت، لحظه‏اى باشد که «نامه عمل‏» و پرونده کارى را به دست انسان بدهند و ببیند که سراسر سیاه، گناه، خطا،هوس، عصیان، خودکامگى، غفلت، ستم، تضییع حقوق دیگران، قصور درانجام تکلیف، دروغ و بهتان است.

مگر مى‏توان به آخرت و محاسبه آن روز بزرگ و بهشت و دوزخ معتقد بود، و باز هم غافل و بى‏خیال، زندگى را «بازیچه‏» پنداشت و با «سرنوشت ‏ابدى‏» خود بازى کرد؟!

این ترس و وحشت، براى گرفتارانى است که پایشان در «باتلاق‏فساد» فرو مانده و دامن جان و روحشان به گل و لاى معصیت آلوده است. و گرنه... «آن را که حساب پاک است، از محاسبه چه باک است؟». خوشا آنان که آخرتشان بهتر از دنیایشان است، و... باطنشان بهتر از ظاهرشان و عملشان بهتر از حرفشان!
منبع : گامی در مسیر ، جواد محدثی

دست دادن

دست دادن یکی از آداب معاشرت است که به طور معمول بین افراد رایج است مثل سلام کردن ،«مصافحه‏» هم، «دوستى‏آور»، «کدورت‏زدا» و «محبت‏آفرین‏»است. ما علاقه خود و صمیمیت را با دست دادن ابراز مى‏کنیم.بر عکس، اگر با کسى کدورت و دشمنى داشته باشیم، از دست دادن با او پرهیز مى‏کنیم. به همین خاطر، این دستور مقدس و پر برکت اسلامى،در تحکیم رابطه‏هاى دوستى و اخوت، ثمر بخش است.

امام باقر (ع) فرمود: هر دو نفر مؤمنى که با هم دست ‏بدهند، دست‏ خدا میان دست آنان است و دست محبت الهى بیشتر با کسى است که‏ طرف مقابل را بیشتر دوست ‏بدارد. (1)

و نیز امام صادق(ع) فرمود:

هنگامى که دو برادر دینى به هم مى‏رسند و با هم دست مى‏دهند،خداوند با نظر رحمت‏ به آنان مى‏نگرد و گناهانشان، آن سان که برگ‏درختان مى‏ریزد، فرو مى‏ریزد، تا آنکه آن دو از هم جدا شوند. (2) .
شیوه مصافحه

دست دادن نیز، همچون سلام، ادب و آدابى دارد. یکى از آنها پیوستگى و تکرار است. در یک سفر و همراهى و دیدار، حتى چند بار دست دادن نیز مطلوب است.

ابوعبیده نقل مى‏کند: همراه امام باقر(ع) بودم. اول من سوار مى‏شدم، سپس آن حضرت. چون بر مرکب خویش استوار مى‏شدیم،سلام مى‏داد و احوالپرسى مى‏کرد، چنان که گویى قبلا یکدیگر راندیده‏ایم. آنگاه مصافحه مى‏کرد. هرگاه هم از مرکب فرود مى‏آمدیم و روى زمین قرار مى‏گرفتیم، باز هم به همان صورت، سلام مى‏کرد ودست مى‏داد و احوالپرسى مى‏کرد و مى‏فرمود: «با دست دادن دو مؤمن،گناهانشان همچون برگ درختان فرو مى‏ریزد و نظر لطف الهى با آنان است، تا از هم‏جدا شوند.» (3) .

از آداب دیگر مصافحه، فشردن دست، از روى محبت و علاقه‏است، اما نه در حدى که سبب رنجش و درد گردد. (4)

جابر بن‏عبدالله مى‏گوید: در دیدار با رسول خدا(ص) بر آن‏حضرت سلام کردم. آن‏حضرت دست مرا فشار داد و فرمود: دست ‏فشردن، همچون بوسیدن برادر دینى است. (5)
«مصافحه‏» هم، «دوستى‏آور»، «کدورت‏زدا» و «محبت‏آفرین‏»است. ما علاقه خود و صمیمیت را با دست دادن ابراز مى‏کنیم.بر عکس، اگر با کسى کدورت و دشمنى داشته باشیم، از دست دادن با او پرهیز مى‏کنیم.

همچنین هنگام مصافحه، طول دادن و دست را زود عقب نکشیدن‏از آداب دیگر این سنت اسلامى است. در مصافحه، پاداش کسى بیشتراست که دستش را بیشتر نگه دارد. (6)

پیامبر اسلام(ص) نیز این سنت نیکو را داشت که چون با کسى‏دست مى‏داد، آن قدر دست‏خود را نگه مى‏داشت، تا طرف مقابل دست‏خود را سست کند و عقب بکشد. (7)

بارى ... محبت قلبى را باید آشکار ساخت.

علاقه، گنجى نهفته در درون است که باید آن را استخراج و آشکارکرد، تا از برکاتش بهره برد. روشنترین خیر و برکتش، تقویت دوستیهاو تحکیم آشناییها و رابطه‏ها است. به دستور اسلام، هرگاه مؤمنى راملاقات مى‏کنید، مصافحه کنید، خوشرویى و چهره گشاده و بشاش وخندان به هم نشان دهید. (8)

از آثار دیگر مصافحه، «کینه‏زدایى‏» است. پیامبر خدا(ص) فرمود:

«تصافحوا، فان التصافح یذهب السخیمة‏» (9) و «تصافحوا فانه یذهب بالغل‏». (10) مصافحه کنید و دست دهید، چرا که آن، کینه و کدورت را مى‏زداید.
دست دادن با زنان

بر اساس «مکتبى‏» بودن مرز دوستی ها و رابطه ‏ها و معاشرت ها، دست ‏دادن با نامحرم، حرام است و صرف دوستى و رفاقت و آشنایى و همکار بودن یا ملاحظات سیاسى و دیپلماسى در سفرهاى خارجى و دیدارهاى رسمى، دلیل نمى‏شود که کسى با نامحرم و اجنبى، مصافحه‏کند. روشنفکر مآبى در این مساله جایى ندارد. رسول خدا فرمود: بازنان دست نمى‏دهم (11) (البته زنان نامحرم). و در حدیث نبوى دیگرى‏آمده است:

«اگر زنى بخواهد با مرد نامحرم دست ‏بدهد (که نباید دست دهد) و ناچار باشد، یا بخواهد با او «بیعت‏» کند، از پشت لباس (و با وجود حایل و پوشش دست،دستکش) مانعى ندارد.» (12)

البته معیار عمل، فتواى مجتهدى است که از او تقلید مى‏کنید و هر مسلمان متعهد، باید براى عمل خود ملاک و حجت‏شرعى داشته باشد.

همسایه

در هر چیزى حد و مرز و حریمى وجود دارد. وقتى از اندازه‏گذشت، صفحه برمى‏گردد و اوضاع، به گونه‏اى دیگر مى‏شود. تحمل‏ نسبت‏ به آزار و زحمت‏ آفرینى همسایه نیز این گونه است. گاهى‏ مزاحمت‏به حدى مى‏رسد كه پایان خط است و حریم ها و حرمت ها دیگر فرو مى‏ریزد، چون خود همسایه مردم ‏آزار، حریم نگه نداشته است.

در تاریخ است كه مردى خدمت پیامبر رسید و از آزار همسایه‏اش‏ شكایت كرد. حضرت فرمود: برو و تحمل كن. بار دوم كه به شكوه آمد و نالید، پیامبر باز هم دستور صبر و تحمل داد. آزار همسایه به اوج‏ رسید و خارج از مرز تحمل. وقتى براى سومین بار، شكایت از همسایه‏ كرد، حضرت رسول چنین راهنمایى و سفارش كرد: «روز جمعه، وقتى ‏مردم به سوى نماز جمعه مى‏روند، تو وسایل و اسباب و اثاث خویش را بیرون بریز و در رهگذار مردم قرار بده، تا همه آنان كه به نماز مى‏روند، این صحنه را ببینند. وقتى علت را مى‏پرسند، ماجرا را به آنان بگو.» آن مرد نیز چنان كرد. همسایه‏مردم‏آزار (كه آبروى خود را در خطر دید) بى‏درنگ به سوى او شتافت‏ و ملتمسانه از او خواست كه وسایلش را به خانه برگرداند و قول داد وعهد و پیمان بست كه دیگر آن گونه رفتار نكند. 1

این نتیجه بى‏پروایى و قدرنشناسى نسبت ‏به لطف ها و مداراهاست.لطف خدا هم با انسان خطاكار مدارا مى‏كند، ولى ... «چون كه از حدبگذرى، رسوا كند». از حلم و بردبارى دیگران نباید سوءاستفاده كرد و نجابت و بزرگوارى دیگران را نباید به حساب ضعف یا بى‏عرضگى ‏آنان گذاشت.

حد و حق همسایه

محدوده رعایت‏حقوق همسایگان و داشتن رفتار شایسته، تنها به‏همسایه دست راست و چپ خانه منحصر نمى‏شود و تنها به پرهیز از آزار هم خلاصه نمى‏گردد.

سركشى، رسیدگى، احوالپرسى، رفت و آمد، مساعدت و یارى،عیادت، انفاق و صدقه، رفع نیاز، همدردى و ... از جمله امورى است كه ‏بر عهده هر همسایه است و این ها نشانه فتوت و جوانمردى است . پیشواى جوانمردان، على بن‏ابى ‏طالب(ع) فرمود: «من المروة تعهدالجیران‏» ؛2 رسیدگى به همسایگان از مروت و جوانمردى است. حضرت امام باقر(ع) نیز در بیان صفات و خصال شیعه و پیروان و رهروان خط اهل‏بیت، یكى هم همین را دانسته و فرموده است:
اگر این حق و حد و حریم كه اسلام بیان كرده است، مسؤولانه ‏شناخته و رعایت ‏شود، در جامعه اسلامى نیازمند و گرفتار و بینوایان ‏بى سرپرست و رنجدیدگان دست از همه جا كوتاه و آبرومندانى كه ‏صورت خود را با سیلى سرخ نگه مى‏دارند یافت نخواهد شد.

«و التعاهد للجیران من الفقراء و اهل المسكنة و الغارمین و الایتام ...»3 ؛ از نشانه‏هاى پیروان ما، رسیدگى به همسایگان نیازمند و تهیدست‏و بدهكاران و یتیمان است. چگونه انسان شرافتمند و باوجدان‏مى‏تواند آسوده و با شكم سیر بخوابد و مرفه و برخوردار باشد، درحالى كه در همسایگانش محرومان تهیدست، یتیمان بى‏سرپرست،گرسنگان بینوا و بدهكاران درمانده باشند و او بتواند گرهى بگشاید، امابى‏تفاوت باشد؟ اینجاست كه كلام نورانى پیامبر خدا، بر تارک تاریخ‏مى‏درخشد كه فرمود: هر كس سیر بخوابد، در حالى كه همسایه‏مسلمانش گرسنه باشد، به من ایمان نیاورده است. «ما آمن بى من بات‏شبعانا و جاره المسلم جایع‏» 4 آرى، مسلمانى به عمل است، نه به ادعا وشعار!

این حقوق و رعایت ها به تعبیر احادیث، تا مرز چهل همسایه از هرطرف است. امام صادق (ع) از رسول اكرم(ص) نقل مى‏كند كه فرمود: هر چهل خانه از هر چهار طرف، همسایه محسوب مى‏شود. 5

امام باقر(ع) نیز فرمود:

«حد الجوار اربعون دارا من كل جانب من بین یدیه و من خلفه و عن یمینه وعن شماله‏» 6 . كه مضمونش همان حد و حریم همسایگى تا چهل خانه ازچهار طرف است.

اگر این حق و حد و حریم كه اسلام بیان كرده است، مسؤولانه‏شناخته و رعایت‏شود، در جامعه اسلامى نیازمند و گرفتار و بینوایان‏بى سرپرست و رنجدیدگان دست از همه جا كوتاه و آبرومندانى كه‏صورت خود را با سیلى سرخ نگه مى‏دارند یافت نخواهد شد. سخن رادر این بخش، با كلامى از محدث بزرگوار، مرحوم «شیخ عباس قمى‏» به‏پایان مى‏بریم، كه چنین نوشته است:

«... در زمینه معاشرت نیكو با همسایه، حدیث‏بسیار است و «حسن جوار»هم تنها پرهیز از همسایه‏آزارى نیست. بلكه تحمل جفا و ناملایمات همسایه هم از آن جمله است. همچنین از امور مربوط به «خوش‏همسایگى‏»، ابتدا كردن به سلام،عیادت در هنگام بیمارى، تسلیت و تعزیت گفتن در سوگ ها و مصیبت ها، تبریک و تهنیت گفتن در شادی ها و اعیاد، چشم‏ پوشى از لغزش ها، سرک نكشیدن به رازها وامور پنهانى همسایه، مضایقه نكردن از كمک هایى كه مورد نیاز او است، حتى اگرمى‏خواهد چوبى (و تیرآهنى) بر دیوارت بگذارد، یا ناودانى را بر خانه تو بگذارد واز این گونه امور ... مضایقه نكنى و سخت نگیرى ... .» 7
منبع : آداب معاشرت ، جواد محدثی

تنبلی

اصولاً در فرهنگ اسلام، کسالت در هر امری که نفع انسان در اوست، ولو امور دنیوی، مورد مذمت قرار گرفته، به گونه ای که امام باقر علیه السلام فرمود: «همانا من مردی را که از امر دنیوی خویش کسالت می ورزد، مبغوض می دارم، زیرا او در امر آخرتش بیشتر کسالت خواهد ورزید»1

تلاش و کوشش سرمایه سعادت انسان و عامل نیل به کمال است و سستی و بی حالی به ویژه اگر در امور عبادی و مسیر بندگی باشد، باعث بدبختی و حسرت او خواهد شد. البته معمولاً انسان ها در امور دنیوی خویش سرحال و پرتلاش ظاهر می شوند، ولی ممکن است به علل مختلفی در وظایف عبادی خود کوتاهی ورزند. حضرت علی علیه السلام فرمود: «ان ابغض الرجال الی الله تعالی لعبد و کله الله الی نفسه جائراً عن قصد السبیل سائراً بغیر دلیل ان دعی الی حرث الدنیا عمل و ان دعی الی حرث الآخرة قصر»2

در این روایت نورانی حضرت امیر علیه السلام سه چیز را عامل مبغوض شدن در نزد خدای متعال بیان فرموده اند: اول، کسی که از راه میانه و صحیح منحرف شده است؛ دوم، کسی که در مسیری و انجام کاری بدون دلیل محکم، قدم می گذارد؛ سوم، کسی که اگر او را برای سود دنیوی بخوانند، عمل می کند، اما اگر همین شخص را برای منفعت و پاداش اخروی دعوت نمایند، کوتاهی می ورزد. چنین افرادی را خداوند به خود واگذار می کند و هر گاه چنین شود، در آخرت و تعیین بهشتیان از میان مردم، آن ها جز حسرت نصیبی نخواهند برد.
داشتن بصیرت لازمه عبادت

برای پیشگیری از تنبلی و کسالت در امور دینی و اخروی بینایی و بصیرت و تشخیص رضایت الهی در تمام امور زندگی لازم است ، زیرا در مسیر پر فراز و نشیبی که شیطان در کمین نشسته است، کوچک ترین غفلت و اشتباهی چه بسا ممکن است انسان را به دره بدبختی پرت نماید. البته شرط اصلی داشتن بصیرت و تشخیص صحیح، آن است که انسان حقیقتاً طالب رضایت خدا و سعادت اخروی خود باشد و گرنه در قرآن کریم در مورد قوم ثمود آمده است که: «ما قوم ثمود را با ارسال انبیاء هدایت نمودیم ولی آنها کوری و جهالت را بر هدایت پسندیدند».3 اگر کسی به خاطر دلبستگی به دنیا، به دنبال فرمان های الهی نرفت و یا اینکه پس از فهمیدن دستورهای پروردگار به آن ها عمل ننمود، خود را به ورطه هلاکت انداخته و برای بدبخت شدن، نباید جز خود را ملامت نماید. اگر آگاهی از خیرات نهفته در عبادات نباشد البته که آن را مایه وبال و سختی خواهیم یافت و در انجام آن کوتاهی خواهیم کرد .
تلاش و کوشش سرمایه سعادت انسان و عامل نیل به کمال است و سستی و بی حالی به ویژه اگر در امور عبادی و مسیر بندگی باشد، باعث بدبختی و حسرت او خواهد شد.
ثواب

اگر کسی این مسئله را با عمق جان درک کند که خدای حکیم و علیم دستوری صادر نمیکند مگر اینکه دنیایی از خیر و سعادت در آن نهفته است مطمئنا در به جا آوردن اعمالش دقت بیشتری خواهد کرد ممکن است بگویید بسیار از این صحبت ها شنیده ایم و آموخته ایم و در عمل ما و علاقه مان به عبادت تأثیری نداشته است خوب بله شنیدن کی بود مانند عمل کردن و به چشم دیدن این مثل این است که کسی نقشه گنجی به شما بدهد و بگوید به دنبال آن برو تا بیابی و شما باور نکنید و بگویید ای بابا اگر بود که دیگران میافتند بدون اینکه تلاشی بکنی،شما باید بروید ببینید اگر نبود بعد شکوه کنید در زمینه عبادت هم همین است ما همه چیز میدانیم راه و نقشه منظم و دقیق چیده شده است اما کو دست قدرتمندی که دیوار جهالت ها و تنبلی ها را با کلنگ اراده فرو بریزد و دنیایی از نور و غنیمت ها به دست بیاورد ؟ شما میخواهید عارف باشید میخواهید بدانید در پس پرده شگفت خلقت چه نهفته است اما نمیخواهید نیم شبی از رختخواب گرم خود فاصله بگیرید و گرد و غبار دل با آب دیده بشویید و جلایی دهید دل را تا انعکاس یابد در آن نور حق.

یا شاید در باورتان نمیگنجد که آن همه خیر و سعادت دنیا و آخرت در همین امور ساده نهفته باشد عزیزان فراموش نکنید که طرف صحبت شما خداست او که غنی بالذات و راستگو ترین راستگویان است چرا باور نمیکنید؟

در کتاب های روانشناسی که بسیاری از جوانان ما بیشتر از قرآن خدا و روایت نورانی ائمه اطهار به آن ها اعتقاد دارند مدام شعاری میدهند که "باور کنید تا ببینید" شک و تردید که از وسوسه های آن ابلیس ملعون است را از خود برانید و بدانید که خواهید رسید به ان چه که خدای متعال وعده اش را داده از امور دنیوی و اخروی باور کنید ، ثروتمندی خدا را حسش کنید و خود را به او نزدیک کنید تا بی نیاز شوید چطور اگر یکی از آشنایان خود را در رفاه و نعمت میبینید در برابر او نا خود آگاه دست و پایت را گم میکنی و تملقش را میگویی که نکند شما را از نظر عنایت خود دور دارد و ثروت خدایی را که هر که هر چه دارد از او دارد را نادیده میگیرید ؟ خوب این چه باور کردنی است و چه اعتقادی است حاشا به ایمان ما و مسلمانیمان !! دقت کنید عزیزان ببینید چقدر ما از خدایمان دوریم چقدر در عباداتش کاهل و بی بهره هستیم . این مسلمانی نیست شرک است بی اعتقادی است . (دقت کنید)

خواب آلود

بسیاری از ما خواب راحت و آرامی نداریم و این مسئله میتواند دلایل جسمی و روحی متفاوتی داشته باشد اما در اکثر موارد ریشه نا آرامی در خواب عوامل روحی است که خوابیدن این نعمت بزرگ را به کام ما تلخ میکند دین بی نظیر ما برای این هم راهی اندیشیده است و با دستو رالعمل هایی ساده و کم هزینه و بدون عوارض دنیایی از آرامش را به ما ارزانی میدارد .

قبل از خواب چه اعمالى انجام دهیم که آرامش كامل داشته باشم؟

اعمال مستحب فراوان است، شما هر ذكر و دعایى را كه قبل از خواب انجام دهید نافع است چرا که تنها نام خداست که آرامبخش دلهاست اگر می توانید شب‏ها قبل از خواب، دو ركعت نماز و سوره «ملک» را بخوانید و «زیارت عاشورا» را زمزمه كنید در كسب آرامش مؤثر خواهد بود. در هر حال شما هر كار مستحبى را قبل از خواب انجام دهید در كسب آرامش مؤثر خواهد بود. از صلوات غافل نباشید كه حلّال مشكلات است؛ «دعاى فرج» را زمزمه كنید و در نهایت در رختخواب كارهاى روزتان را مرور نمایید. هركدام اشتباه بوده سعى كنید جبران كنید و به فكر آن باشید كه دیگر تكرار نشود و یا اگر قابل اصلاح است اصلاح كنید. خود را به ایزد منان سپرده و گونه خود را بر زمین بگذارید و بگوید «الهى لا تكلنى الى نفسى طرفة عین ابدا» ؛ خداوندا مرا لحظه ای(چشم بر هم زدنی) به خودم وامگذار.

دعاء هنگام خواب:

1- گفتن سه بار تسبیحات اربعه .

2- سه بار خواندن سوره توحید.

3- چهارده بار صلولت به نیابت 14معصوم .

4- طلب مغفرت برای تمام مومنان و مردگان .

5- گقتن تسبیحات حضرت زهرا(س) .

6- خواندن آیت الكرسی،فلق،ناس و كافرون .

7- خواندن این دعا كه به منزله ی هزار نماز است: یَفْعَلُ اللهُ ما یشاءُ

بِقُدْرَتِهِ وَ یَحْكُمُ ما یُریدُ بِعِزَّتِهِ

ذكر هنگام خواب

امام صادق (ع ) فرمودند: كسى كه هنگام خواب سه بار ذكر زیر را بگوید، مانند روزى كه از مادر متولد شده است ، از گناهان بیرون مى آید:

«الحمد لله الذى علا فقهر، و الحمد لله الذى بطن فخبر، والحمد لله الذى ملك فقدر، و الحمد لله الذى یحیى الموتى و یمیت الاحیاء و هو على كل شى ء قدیر.» ؛ همه ثناها مخصوص خداوندى است كه پیروز و غالب است ، همه ثناها مخصوص خداوندى است كه دانا به نهان و آشكار همه چیزى است ، همه ثناها مخصوص خداوندى است كه مالک و توانا است ، همه ثناها مخصوص خداوندى است كه مردگان را زنده نموده و زندگان را مى میراند، و او بر هر چیزى توانا است .(1)

ذکر هنگام از خواب پریدن

خواندن این ذکر عظیم: کسی که در شب از خواب بیدار شود و اذکار زیر را بخواند و بعد از آن بگوید: «اللّهم اغْفِر لی». پروردگارا! مرا مورد عفو و بخشش خود قرار ده یا دعائی بکند خداوند جوابش را می ‌دهد و اگر وضوء بگیرد و نماز بخواند نمازش قبول می ‌شود. دعا این است.

«لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِیْكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیْرٌ. سُبْحَانَ اللهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللهُ أَكْبَرُ. ولاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللهِ» ؛ هیچ معبودی بجز الله نیست تنها و بی ‌شریک است و عظمت و ستایش برای اوست و بر هر چیزی تواناست ستایش و پاکی برای خداست و غیر از او خدایی نیست. حول و قوه و توکل تنها بر اوست. (2)

گروه دین و اندیشه تبیان
منبع : سایت اطلاع رسانی آیت الله میرزا جواد تبریزی ره

توبه

ماه رمضان است و فرصت توبه و استغفار باید کوشید در این ماه که هر عمل نیکی پاداشی چندین برابر دارد جبران مافات کرد. نکته ای را که در جبران گناهان باید در نظر داشت اینست که اظهار ندامت و پشیمانی به زبان کافی نیست و باید به طور واقعی و در عمل هم این را ثابت کرد و با توجه به گناه مرتکب شده برای جبرانی همسان کوشید.

هر چند جبران گناه ، با كارهاى نیک ، ممكن است که به صورت هاى گوناگون مانند كمک هاى مالى ، جهاد در راه خدا، روزه گرفتن ، شب زنده دارى و ... انجام گیرد، ولى مناسب آن است كه جبران هر گناه متناسب با همان گناه باشد. مثلاً بى حجابى و ناپاكى را با حفظ كامل عفت و پاكدامنى ، جبران كرد. گناه غیبت را با كنترل و مراقبت زبان ، جبران نمود. گناه ظلم و بى رحمى را با احسان به مظلومان و دستگیرى از بینوایان ، تلافى نمود. گناه چشم چرانى را با عفت چشم و نگاه هایى كه براى آن پاداش است مانند نگاه به قرآن و چهره عالم ربانى و نگاه به چهره ى پدر و مادر، جبران نمود. چنانكه از بعضى روایات این مطلب استفاده مى شود؛

امام صادق علیه السلام مى فرماید:

كفارة عمل السّلطان قَضاء حوائِج الاِخْوان 1 ؛ كفاره و جبران (گناه ) كارمندى حاكم ظالم ، رسیدگى و برآوردن نیازمندى هاى برادران است .

شخصى از رسول اكرم صلّى اللّه علیه و آله پرسید: چه چیزى گناه مرا (بعد از توبه) نابود مى كند؟ پیامبر صلّى اللّه علیه و آله در پاسخ فرمود:

الدُّموعُ و الخُضوع و الاَمراض 2 ؛ اشک ریختن ، خضوع و فروتنى و بیمارى ها.

برای درک بهتر موضوع دو حکایت را نقل میکنیم:
پیشنهاد ابولبابه

ابولبابه یكى از اصحاب پیامبر صلّى اللّه علیه و آله بود، و با یهود بنى قریظه خویشاوندى و آشنایى داشت.

در جریان كارشكنى هاى یهود، پیامبر صلّى اللّه علیه و آله تصمیم گرفت تا همه ى طوایف یهود را كه همچون ستون پنجم دشمن در داخل مركز اسلامى عمل مى كردند، از اطراف مدینه تبعید كند و گردنكشان آنها را به قتل رساند.

یهودِ بنى قریظه در قلعه ى خود در محاصره بودند، بعضى از مسلمانان از پیامبر صلّى اللّه علیه و آله خواستند آنها را ببخشد، رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله به آنها فرمود: آیا راضى هستید، حَكمیّت در مورد آنها را به یكى از افراد شما واگذارم .
جبران هر گناه متناسب با همان گناه باشد. مثلاً بى حجابى و ناپاكى را با حفظ كامل عفت و پاكدامنى ،و گناه غیبت را با كنترل و مراقبت زبان ، و گناه ظلم و بى رحمى را با احسان به مظلومان و دستگیرى از بینوایان و گناه چشم چرانى را با عفت چشم و نگاه هایى كه براى آن پاداش است مانند نگاه به قرآن و چهره عالم ربانى و نگاه به چهره ى پدر و مادر

طایفه اوس جواب مثبت دادند، پیامبر صلّى اللّه علیه و آله سعدبن معاذ را براى این كار تعیین كرد، ولى بنى قریظه حَكمیت سعد را نپذیرفتند. پیام دادند ابولبابه را بفرست تا با او مشورت كنیم ، پیامبر صلّى اللّه علیه و آله ابولبابه را به سوى آنها فرستاد تا با او مشورت كنند. آنها اطراف ابولبابه را گرفتند و اظهار ناتوانى كردند. از جمله به او گفتند: آیا ما به حكمیت سعدبن معاذ راضى شویم ؟
توبه

ابولبابه گفت : مانعى ندارد ولى با دست اشاره به گردن كرد، یعنى تسلیم شدن به حكم سعد همان و گردن زدن همان .

به این ترتیب او یكى از اسرار نظامى را نزد دشمن فاش ساخت . ولى بى درنگ به گناه خود متوجه شد و دریافت كه به پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و مسلمین خیانت كرده است ، همان لحظه توبه كرد. اما آیه 27 و 28 سوره انفال در نهى از خیانت به خدا و رسول ، نازل گردید.

ابولبابه از شدت ناراحتى و خجلت ، نزد پیامبر صلّى اللّه علیه و آله نرفت و مستقیم به مسجد پیامبر رفته و خود را به یكى از ستون هاى مسجد بست و مدت ده تا پانزده روز به همین منوال ماند و با مناجات و راز و نیاز، از خدا مى خواست تا توبه اش را بپذیرد. سرانجام آیه 102 سوره توبه نازل شد و قبول شدن توبه ابولبابه اعلام گردید.

نكته اینجا است كه ابولبابه براى جبران گناه خود، به رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله عرض كرد مى خواهم به شكرانه ى قبولى توبه ام ، همه اموالم را صدقه بدهم ، پیامبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود: همه را اجازه نمى دهم . او عرض كرد: دو سوم اموالم را اجازه بدهید. پیامبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود: آن هم زیاد است .

او عرض كرد: اجازه بده یک سوم اموالم را صدقه بدهم .

پیامبر صلّى اللّه علیه و آله این پیشنهاد را پذیرفت و ابولبابه به قول خود وفا كرد.3

جبران قطع رحم

دو برادر كه یكى از آنها یعقوب مغربى نام داشت ، با هم براى انجام حج به سوى مكه مسافرت كردند. در راه بین این دو برادر نزاعى در گرفت و به یكدیگر بد و ناسزا گفتند. و سرانجام از هم جدا شده و به گناه بزرگ قطع رحم ، مبتلا گشتند.

در این سفر یعقوب در مدینه به حضور امام موسى بن جعفر علیهماالسلام رسید، امام علیه السلام به او فرمود: تو در فلان مكان با برادرت نزاع كردى و به همدیگر ناسزا گفتید و این گونه رفتار برخلاف دین من و دین پدرانم مى باشد از خدا بترس و این را بدان كه قطع رحم باعث مى شود كه بزودى مرگ بین شما جدایى اندازد، برادرت در همین مسافرت قبل از رسیدن به وطن مى میرد و تو پشیمان خواهى شد.

یعقوب كه سخت پریشان شده بود، عرض كرد: سرنوشت من چه خواهد شد؟

امام كاظم علیه السلام فرمود:

امّا انّ اجلك قد حَضر حتّى وَصلت عَمّتك بما وَصلتَها به فى منزل كذا و كذا فَزید فى اجلك عِشرون؛ پایان عمر تو نیز (به خاطر قطع رحم ) فرا رسیده بود، ولى در مسیر راه در فلان منزلگاه ، به سراغ عمه ات رفتى و از او احوال پرسیدى و صله رحم كردى ، بر عمر تو بیست سال افزوده شد.

همانگونه كه امام فرموده بود به وقوع پیوست ، برادر یعقوب در سفر از دنیا رفت ، و یعقوب بخاطر صله ى رحم دیگر بیست سال عمر كرد.4
منبع : گناه شناسى محسن قرائتى ، بکوشش ، محمدى اشتهاردى

گروه دین و اندیشه تبیان