اطلاعات عمومی

نظر یک مرجع تقلید درباره جويدن آدامس در حال روزه

آيت‌الله العظمي صافي گلپايگاني نظر خود را درباره جويدن آدامس و همچنين حكم دود سيگار در حال روزه اعلام كرد.

به گزارش ايسنا، متن سوالات مطرح شده از اين مرجع تقليد كه بر روي پايگاه اطلاع‌رساني وي قرار گرفته، به شرح ذيل است:

س:كشيدن سيگار و استعمال قليان آيا مبطل روزه هست؟

ج: بنابر احتياط واجب، روزه دار نبايد دود سيگار يا قليان را بحلق برساند.

س: آيا كشيدن سيگار، بصورتى كه دود آن را فرو نبرند، روزه را باطل مى‌كند؟

ج: اگر دود آن را فرو نبرند روزه را باطل نمى‌كند، ولى تظاهر به آن در اين صورت، مناسب نيست و به احترام ماه مبارك ترك شود.

س: جويدن آدامس در حال روزه چه حکمي دارد ؟

ج: چنانچه هيچ طعمي نداشته باشد که به حلق برود روزه صحيح است لکن اين عمل براي روزه دار پسنديده نيست و تظاهر به آن از بعضي جهات اشکال دارد.

پيامبر گرامي (ص) فرمود: النضر في ثلاثهْْ اشياء عبادهٌْْ : النّظر في وجه الوالدين، و في المصحف، و في البحر؛ نگاه كردن به سه چيز عبادت است:
1ـ به صورت پدر و مادر،
2ـ به قرآن كريم،
3ـ به دريا.
در روايت ديگري پيامبر (ص) مي فرمايد: النّظر الي العالم عبادهٌْْ و النّظر الي الأمام المقسط عبادهْْ، و النّظر الي الوالدين برأفهْْ و حمهْْ عبادهْْ و النّظر الي الأخ تودّه في الله عزّ و جلّ عبادهٌْْ؛ نگاه كردن به عالِم و امام عادل عبادت است. نيز نگاه به پدر و مادر كه توأم با مهرباني و رحمت باشد و نگاه به برادر ، از راه محبّت و دوستي.

سفره افطاری

روزه داران به لحاظ تغذیه نیز به چند دسته تقسیم مى شوند:

الف: عده اى تغذیه آنان از راه حرام است . این گروه مانند باربرهایى هستند که بار مردم را به منزلشان مى رسانند. به همین جهت پاداش مال صاحب غذا بوده و روزه دار فقط از گناه ظلم و غصب خود بهره مند مى گردد. و به عبارت دیگر کار این دسته مانند کار کسى است که سوار بر چهار پاى غصبى شده و خانه خدا را با آن طواف کند.

ب: عده اى تغذیه آنان شبهه ناک است ؛ که این دسته به دو گروه تقسیم مى شوند: دسته اول کسانى هستند که این مشتبه به حرام واقعى ، در ظاهر براى آنان حلال است و دسته دوم حتى در ظاهر نیز براى آنان حلال نیست . دسته اول حکم کسى را دارد که تغذیه او حلال است گرچه یک درجه از او پایینتر است . و دسته دوم حکم کسى را دارد که غذاى حرام مى خورد، گرچه یک درجه از او بالاتر است .

ج: دسته اى تغذیه آنان حلال است ولى سفره آنان رنگین بوده ، از چند نوع غذا استفاده کرده و پرخورى مى کنند. این دسته مانند انسان هاى پستى هستند که در حضور دوست خود به کارهایى مى پردازند که اول خوشش نمى آید، و دوست انتظار دارد که آنان از چیزى جز یاد و نزدیک شدن به او لذت نبرند. چنین بنده اى لیاقت مجلس دوستان را نداشته و باید او را با چیزى که دوست دارد تنها گذاشت . و شایسته است او را بنده شکمش بدانیم نه بنده پروردگارش .

د: عده اى نیز از دسته فوق تجاوز کرده و کارشان به اسراف و ریخت و پاش و تلف کردن رسیده ، حکم این دسته مانند کسانى است که غذایشان حرام است ؛ و بهتر است او را گناهکار بدانیم تا مطیع .

ه:‍ عده اى هم کسب و کار و هم تغذیه آنها حلال بوده و از خوشگذرانى و اسراف دور هستند؛ براى خدا تواضع کرده و در مقدار خوردنى و آشامیدنى بمقدار حلال و غیر مکروه بسنده مى کنند؛ غذاى خوشمزه نخورده و به یک خورش اکتفا نموده ؛ یا بعضى از چیزهاى زیادى و لذتها را ترک مى کنند. درجات آنان پیش پروردگارى که مراقب تلاش ها و مراقبت هاى آنان است ، محفوظ مى باشد؛ شکرگزار آن بوده و پاداش آن را مى دهد. در هنگام گرفتن پاداش باندازه سر سوزنى به آنان ظلم نشده و خداوند پاداشى بهتر از عمل آنها به آنان داده و بى حساب و با فضل خود به آنان مى بخشد. و کسى نمى داند چه نعمتهاى گرانقدرى براى آنان ذخیره شده که به ذهن کسى خطور نکرده است .

بهتر است نگاهی به فلسفه روزه و رمضان بیندازیم و بعد با بررسی سفره هایمان ببینم در کدام دسته جای داریم آیا فقط داریم بار دیگران را بدوش میکشیم یا شکم عزیزمان را خالی نگه میداریم که یک باره غافلگیرش کنیم و دلی از عزا در بیاوریم ؟ اگر به رفتار خود و اطرافیانمان خوب دقت کنیم میبینم از مبارکی ماه رمضان فقط حلیم و زولبیا بامیه و دادن افطاری های آن چنانی برای چشم و هم چشمی و رسیدن به شکم و سرگرم شدن به سریالها و خوابی دلچسب از سر گرسنگی را در یافته ایم پس استغفار و کمک به ضعفا و خودسازی برای کی است ؟

عزیزان بدانید برای خواب و خور همیشه وقت هست ما که یازده ماه از سال افسار به دست شهوات هستیم بیاید یک ماه شهوات و هوس ها را لگام بزنیم و با تازیانه خودسازی خوی چموشش را رام خود کنیم تا بعد از ماه رمضان باز سرکشی نکند و ما را به دنبال هیچ با خود بدواند آنقدر که نفس دیگر یاری نکند و در منجلاب رها شویم و جان دهیم . بیاید سفره های خود را رها کنیم و بر سر سفره پروردگار بنشینیم و بهره ای برگیریم زمان میگذرد و ماه پر خیر و برکت خدا را با خود میبرد دریابیمش تا دیر نشده.

به امید داشتن رمضانی سبز و سراسر شکوفایی برای همه شما عزیزان

گروه دین و اندیشه تبیان

منبع: المراقبات المراقبات مؤلف :مرحوم آیت الله حاج میرزا جواد ملكى تبریزى (ره

مدینه

در آن اوضاع و احوالی که خیلی ها رنگ آب را نمی دیدند لباسش همیشه سفید و تمیز بود. ساده بود، حتی انگار چند جایش را هم وصله زده بود. ولی...

همه می دانستند پیامبر از هر چه بگذرد از عطر نمی گذرد. حتی برخی می گفتند رسول خدا بیش از آنچه خرج نان خانه اش می کند عطر می خرد. دوستان و نزدیکانش وقتی از سفر برمی گشتند برایش عطر می آوردند. آخر از پیامبر شنیده بودند که می گفت: من از عطر و نماز لذت می برم.

از هر کوچه ای رد می شد انگار بهار از آن عبور کرده بود. در و دیوار بوی گل می داد؛ عطر پیامبر.

شمیم عطرش زودتر از خودش همه را از آمدنش با خبر می کرد. البته نه زودتر از سلامش. از دور به همه سلام می کرد.

پیامبر چه عطر خوبی دارد. عطر گل محمدی.

مرتب موهایش را شانه می کرد. کنار حوض آب ایستاده بود و گل روی خودش را مرتب می کرد. دست مبارکش را نم دار می کرد و به موهای نرمش می کشید و با انگشتانش شانه می کرد موهایش را.

یکی از اصحاب که انگار حوصله اش سر رفته بود گفت: یا رسول الله چه قدر به ظاهر خودتان عنایت دارید؟ و او که مثل بهار لطیف و مهربان بود گفت: این حق برادران دینی توست که تو را آراسته ببینند.

می خواست بگوید تو حق نداری برادر دینی ات را آزرده کنی. چه با حرف چه با رفتار و چه با ظاهر ژولیده ات.

به همه می گفت حتماً هفته ای یکبار خود را شستشو دهید و اگر با نیت غسل شستشو دهید، برایتان عبادت هم حساب می شود. می گفت مؤمن نباید ژولیده و پریشان باشد. خودش هم هیچ گاه غسل جمعه را فراموش نمی کرد.

ناخن هایش همیشه کوتاه و سفید بود.*

کسی به حضرت عطر تعارف کرد. حضرت قبول کرد و خود را معطر ساخت و می فرمود: بویش خوش و حملش آسان است.

رسول خدا گاهی به موهایش روغن هم می زد. اول سر مبارکش و بعد محاسنش را با روغن تزئین می فرمود.

پیامبری که از همه شیک پوش های امروزی شیک پوش تر بود، حتی در جنگ لباس سفید و سبزی می پوشید که سبزی لباس بر سفیدی چهره رسول الله غلبه می کرد. البته خیلی در قید قیمت لباسش نبود و گاهی عبا، گاهی جبه و گاهی پیراهن سفید می پوشید.

اصلاً بیشتر لباس هایش سفید بود.

وقتی حرف می زند مبهوت می شوی به زیبایی کلمات و مهربانی صدایش دل بسپاری یا چهره نورانیش یا آن دندان های مرواریدی سفید و مرتبی که چهره او را زیباتر کرده. شنیده ام هر روز و موقع نماز دندان هایش را مسواک می زند. می فرمود با دهان خوش بو با خدا صحبت کنید. تا دستش را نمی شست، دست به غذا نمی زد. شب قبل از خواب چشمان زیبایش را سرمه می کشید. می فرمود سرمه نور دیده را افزون می کند.

وقتی می خواستند به مسافرت بروند همه وسائل شان را کنترل می کردند. غذا، ظرف، آب کافی... زین اسب هم سالم باشد.

راستی، راه طولانی است نعل اسب هم باید عوض شود تا زبان بسته در بیابان اذیت نشود.

همه سر قرار آمدند و پیامبر هم اسباب سفر را آماده کرده بود. با یک بسته اضافه:

آینه، سرمه دان، شانه، مسواک و قیچی.

امام صادق(ع) فرمودند، پیامبر پس از نماز عشا، ظرف آب و مسواکش را طلب می کرد تا روی آن را بپوشانند و کنار بسترش بگذارند. مسواکش از چوب اراک بود.

حضرت نیمه شب که برای نماز شب برمی خواست اول مسواک می زد و بعد وضو می گرفت.

فقط اینها نبود، با آن همه مقام، با بردگان و غلامان هم سفره می شد. حسرت پیش سلام شدن به دل دوستانش مانده بود.

اگر یکی از مسلمانان بیمار می شد به عیادتش می رفت.

ناراحت هم که می شد، اخم نمی کرد بچه ها را دوست داشت. و دل نازک بود مثل...، مثل... مثل هیچ کس. او فقط مثل خودش بود. او پیامبر همه خوب ها و خوبی ها و شیک پوش ها بود.

نوشته: محمد بهمنی

در فتوایی نسبتا مشابه «دار الإفتاء مصر» اعلام کرد که آرایش زن برای شوهرش طی ایام ماه مبارک رمضان روزه اش را باطل می کند و با این عمل موجبات باطل شدن روزه شوهرش را نیز فراهم می کند!

در همین راستا روزنامه «روزالیوسف» چاپ مصر در مطلب دو روز پیش خود نوشت: مرکز «دار الإفتاء» این فتوا را در رده فتواهای احکام روزه ثبت کرده است. این فتوا در نوع خود تک و عجیب است.

گفتنی است «دار الإفتاء مصر» تمامی احکام روزه را در کتابی گردآوری کرده و به صورت رایگان در بین همه مسلمانان جهان و مراکز اسلامی توزیع کرده است.

در همین راستا دکتر «علی جمعه» مفتی اعظم مصر طی اظهاراتی گفت: کتاب جدید «أحکام روزه» به تمامی پرسش های شرعی مسلمانان پاسخ داده و همچنین فتواهایی را برای مسلمانان مطابق با جامعه مدرن و خواسته های این جامعه صادر کرده است.

اما با بررسی نظر علمای عظام شیعه این فتوای عجیب و غریب و متعصبانه وهابیت را رد شده میدانیم چرا که در هیچ کتاب حدیثی و روایی دیده نشده روایتی را دال بر این که زینت زن در هر شرایطی برای شوهر خود ولا غیر حرام اعلام شده باشد اگر اصول فتوا کتاب و سنت می باشد پس این فتوا مردود و نظر کاملا شخصی است که با بررسی نظر سایر فتاوای این فرقه چنین فتواهای غیر علمی و مطابق با سلیقه شخصی بسیار زیاد است.

نظر علمای شیعه:

آیت الله خامنه ای آرایش مبطل روزه نیست و باید از نامحرم پوشیده شود .

آیت الله سیستانی و آیت الله مکارم شیرازی هم بر همین عقیده هستند و البته در مورد انواع و انحاء آرایش (از جمله ناخن مصنوعی، رنگ مو و استفاده از لنز) اجماع شیعه بر آن است که از نامحرم پوشیده شود. و همچنین آرایش برای همسر نه حرام است و نه جزو مبطلات روزه به حساب می آید .

نکته جالب توجه این که: آنها فتاوای شخصی و بدون استفاده از منابع فتوا (کتاب و سنت) گردآوری کرده و به آن می بالند و آن را پاسخگوی تمام مسلمانان و مطابق با جامعه مدرن می دانند و جالب این که از همین فتوای مذکور به خوبی روشن میشود که انگیزه و بینش آنان چیزی جز کوردلی و تیشه به ریشه اسلام زدن چیز دیگری نیست کما اینکه کتاب «احکام روزه» را به طور رایگان در بین مسلمین ترویج می دهند که خود دلیل دیگری بر انگیزه شوم آنان است که به هر نحوی میخواهند اذهان مسلمین را از راه اسلام راستین منحرف کنند.
در هیچ کتاب حدیثی و روایی دیده نشده روایتی را دال بر این که زینت زن در هر شرایطی برای شوهر خود و لا غیر حرام اعلام شده باشد اگر اصول فتوا کتاب و سنت می باشد.

حال آن که در حدیثی از پیامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) در مورد ویژگی‏های بهترین زنان نقل شده است كه فرمودند: «بهترین زنان شما زنی است كه بسیار با محبت باشد، عفیف و پاک‏دامن باشد، نزد اقوامش عزیز و محترم باشد، با شوهرش متواضع و فروتن باشد، برای او خودآرایی و تبرّج داشته باشد و در برابر نامحرم عفیف باشد. 1

باید به آقای "محمد قصیر" عرض کرد آیا دستور پیامبر را نادیده می گیرید و بالاتر از مقام حضرتش برای اسلام مصلحت اندیشی می کنید؟ مگر نمی دانید قرآن از این کار زشت یعنی پیشی گرفتن از خدا و رسولش بازتان داشته است؟ آیا از خداوند شرم ندارید؟ وقتی که او به حال بندگانش آگاه تر است؟

خداوند در قرآن میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ»2؛ اى كسانى كه ایمان آورده‏اید، در برابر خدا و پیامبرش [در هیچ كارى‏] پیشى مجویید و از خدا پروا بدارید كه خدا شنواى داناست.

«لا تقدموا»: این واژه از ریشه «قدم» برگرفته شده كه به مفهوم مقدم داشتن و یا پیشى جستن آمده و چون در آیه شریفه با «لاء» ناهیه آمده به مفهوم پیشى نجویید و مقدم ندارید.

به گفته شارح تفسیر مجمع البیان این آیه در مورد کسانی است که دستور خدا و رسولش را نادیده می گیرند و گرایش شخصی خود را بر حکم صریح آنان غلبه می دهند.

و می بینیم که هیچ آیه یا روایتی دال بر بطلان روزه توسط زینت زن برای همسرش وارد نشده و این متعصبان لجوج به بیراهه رفته اند و اسلام ناب را به انحراف کشانده اند که مسلمانان باید هوشیار و آگاه باشند تا احکام واقعی اسلام به گوش جهانیان برسد نه این بدعتهای ناروا.
نوشته ی فاطمه محمدی - گروه دین و اندیشه تبیان

www.tebyan.net

بهترين اعمال در ماه رمضان

جام جم آنلاين: ماه مبارک رمضان ماه پرفيض و برکتي است که بايد با فرصت‌شناسي و هوشياري نهايت تلاش را براي بهره‌مندي از برکات آن داشت، در اين راه مي‌توان با استفاده از اعمالي خاص، خيرات دنيوي و اخروي بيشتري کسب و البته به خدا نزديکتر شد.

قرآن کريم کلام حق و راهنماي سعادت بشريت در پرتو مباني ارزشي و آموزه هاي روح بخشي است که در آن نهفته است. تدبر و تعمق در آيات اين نور الهي و توسل به آن از برترين عبادات است.

ماه مبارک رمضان بهار قرآن است و توجه و اهتمام شايسته به اين کتاب الهي در نورانيت فردي و اجتماعي و قرار گرفتن در مسير کمال و تعالي مؤثر است.بي ترديد تلاوت قرآن در همه روزها و ساعت هاي زندگي مورد تأکيد و توصيه قرار گرفته اما ماه مبارک رمضان از ارزش خاصي برخوردار است.

نيايش

يکي از بهترين حالات روحي انسان، زماني است که به راز و نياز با خالق هستي مي پردازد، اين حالت نقطه اتصال انسان با خداوند است که ارتباطي قوي و خالصانه است.

دعا ، توسل و نيايش يکي از بهترين حالات عبوديت و بندگي است . انسان در زمان دعا نشان مي دهد نيازمند خالق است که در واقع اين حالت کمال بندگي و عبوديت است.

شک نيست انسان هر زمان اراده و احساس نياز کند اين امکان را دارد که به سوي خالق خويش رو کرده و به راز و نياز با معبود بپردازد، اما بي ترديد برخي زمانها به دليل معنويت و موقعيت خاص، ارزش و اثرگذاري بيشتري دارند، يکي از اين زمانها ماه مبارک رمضان است.

صلوات

صلوات ، از جمله ذکرهايي است که بسيار مورد توجه مسلمانان بوده و از آن به عنوان بياني براي آرامش بخشيدن به دل و رفع اضطراب ها و تنش هاي زندگي امروز بسيار استفاده مي شود.

توصيه شده براي اجابت دعا قبل و بعد از دعا صلوات فرستاده شود.

بعضي صلوات از سوي حق تعالي را پنج معني کرده اند: رحمت، مغفرت، ثناء، تزکيه و کرامت . برخي نيز مي گويند: صلوات يعني تسليم شدن ، يعني تسليم نمودن خود براي کسي که خدا او را وصي و خليفه خود گردانيده است .

رفع تلخي مرگ ، استجابت دعا ، ايجاد سپري در مقابل آتش جهنم ، جلاي روح ، شفاي مريض و اداي قرض از ديگر برکات ذکر صلوات است.

خواندن زيارت عاشورا

زيارت امام حسين (ع)، سيد و سالار شهيدان، از دور و يا از نزديک، اهميت و جايگاه خاصي دارد که در همه ايام مورد سفارش است.

خواندن زيارت عاشورا و تکرار لعن و نفرين بر ستگران در اين زيارت روحيه ظلم ستيزي و دشمن شناسي را تقويت مي کند.

حداقل ده بار سلام بر حسين بن علي(ع) با عناوين بسيار تأثيرگذار بر فکر و روان زيارت کننده ديده مي‌شود که تکرار آن حس همدلي با خانواده سيدالشهدا و رأفت را در انسان بر مي انگيزد.

استغفار

استغفار، توبه و طلب بخشش از درگاه خالق هستي است که بسيار بر آن تأکيد شده و شرط قبولي طاعات و عبادات و استجابت دعا نيز عنوان شده است.

انسان همواره در معرض امتحان و آزمايش الهي قرار داشته و امکان خطا، گناه و اشتباهات بسياري در طول روز در مسير وي قرار مي گيرد که بسياري آلوده اين گناهان شده و البته عده کثيري نيز پس از ارتکاب گناه، دچار ناراحتي و عذاب وجدان شده و براي برداشتن اين بار از دوش خود تلاش مي کنند.

توبه و استغفار از جمله راه هايي است که انسان مي تواند با تدبر و توجه رو به خالق کرده، از عمل گناه آلود خود طلب بخشش کرده و البته ديگر مرتکب چنين اشتباهي نشود، اينکه توبه به عادت تبديل شده و انسان به راحتي گناه کند با اين توجيه که در توبه باز است، اشتباهي جبران ناپذير است.

مهر

جام جم آنلاين: حضرت آيت‌الله مجتبي تهراني در ادامه مباحث دعا به تشريح تفاوت هاي دعا و ندا پرداخت و بر هماهنگي ظاهر و باطن دعا کننده تأکيد کرد گفت: دعا و نداي الهي «کن فيکون» است.

گفته شد ماه مبارک رمضان، ماه تلاوت قرآن و بازگو کردن کلام ربّ و ماه دعا و سخن گفتن عبد با ربّ است. دعا را هم تقسيم‏بندي کرديم که مأثور و غيرمأثور دارد و داراي شرايطي است. قبل از اينکه وارد ادامه بحث درباره آداب دعا شوم، چند تذکر بدهم.

نکته اول؛ فرق «دعا» و «نداء»

ما داريم که اين مناجات علي (ع) را که جملات ابتدايي آن را در ابتداي بحث مي‏خوانم، همه ائمه طاهرين مي‏خواندند. اين مناجات مثل مناجات شعبانيه است. اين مناجاتي را که از علي نقل شده است بنده چهار سال قبل، در اولين جلسه بحث دعا، «دعا و ندا و مناجات» را معنا کردم و فرقشان را هم گفتم.

دعا و ندا که در اين جملات هم آمده که اول مي‏فرمايد: «و اسمع ندائي»، بعد دارد: «و اسمع دعائي»، از امور صوتيّه و شنيدني است. اين دو از يک مقوله هستند. دو مقوله متفاوت از يکديگر نيستند.

در لغت هم که مراجعه کنيد مي‏بينيد دعا «غير را خواندن» است يعني صدا زدن ديگري است. حالا کاري به مفاد آن نداريم. نداء، صدا کردن از دور است و دعا هم همان صدا زدن است، اما از يک مسافت نزديک. اين دو با هم فرق نمي‏کنند و از يک مقوله هستند.

کساني که اهل اين مطالب هستند، به کتب لغت که مراجعه کنند مي‏بينند آنجا مي‏گويند ندا، صدا زدني است که با آواز بلند باشد و دعا آوازش کوتاه است. اين دو صدا فقط از نظر بلند و کوتاهي با هم فرق دارند؛ وگرنه ماهيتاً يک چيزند. لذا اگر بر «نداء»، «دعا» اطلاق شود، درست است و مشکلي ندارد. آن هم صدا کردن و خواندن است. اين يک مطلب که تذکر دادم.

نکته دوم: معناي دعاي خداوند

ما راجع به خداوند هم داريم که خدا، هم «دعا» مي‏کند و هم «ندا» مي‏کند. دعاي خداوند، يعني خواندن؛ آيه شريفه مي‏فرمايد: «وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلى‏ دارِ السَّلام».(سوره ياسين، آيه 25) پس اين‏طور نيست که اطلاق کردن «دعا» بر خواستن‏ها و خواندن‏هاي خدا اشکال داشته باشد. يا آيه ديگر مي‏فرمايد: «وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ».(سوره بقره، آيه 221) خداوند به بهشت فرا مي‏خواند. در قرآن نداي الهي را هم داريم. پس کاربرد ندا و دعا براي خدا، هر دو دُرُست است.

دعاي بدون درخواست

مسئله اين است که مفاد اين خواندن چيست؟ آيا در اين دعا و صدا زدن، درخواستي هم هست يا اصلاً حاوي درخواستي نيست؟ شما دعاي سحر را که مي‏خوانيد، مي‏بينيد که از اول دعا تا آخر آن، هيچ درخواستي مطرح نيست. اما اسم آن «دعاي سحر» است.

فقط در فراز پاياني و در آخر دعا مي‏گويد صدايت مي‏زنم که فقط جواب من را بدهي! دعاي سحر «دعا» است؛ هر چند که در خواستي در آن مطرح نشده است. فقط مي‏گويد جوابم را بده! بيش از اين از او نمي‏خواهد. پس لزوماً در دعا «درخواست» مطرح نيست و صرف صدا کردن کافي است.

نکته سوم: دعا «انشاي طلب» است و اجابت، «انشاي مطلوب»

نکته ديگر اين ‏که دعا و نداء ـ که هر دو از يک مقوله هستند ـ انشائي هستند. يعني وقتي ما دعا مي‏کنيم، از چيزي خبر نمي‏دهيم؛ بلکه خواندن ما «انشاء» است. بنده هم وقتي خدايش را صدا مي‏زند و دعا مي‏کند، در متن اين دعا درخواست مي‏کند؛ يعني درخواستش را انشاء مي‏کند. وقتي درخواستش را انشاء کرد، خداوند اجابت را انشاء مي‏کند.

معناي اين حرف اين است که خداوند، اعطاء را ـ‏ يعني همان درخواست عبد راـ انشاء مي‏کند که اين انشاء تکويني است که اين انشاء از ناحيه عبد و ملَک «انشاء طلب» است و از ناحيه ربّ «انشاء مطلوب» است.

کيفيت تولد دو دعا از دعا براي غير

رواياتي داشتيم که اگر انسان براي غير دعا کند، از آن دعا دو دعا متولد مي‏شود؛ يکي دعاي فرشتگان و يکي هم دعاي خداوند. از طرفي رواياتي مطرح بود که نتيجه دعا براي غير اين است که فرشته به داعي مي‏گويد براي تو دو برابر است.

شايد شُبهه شود که لسان اين دسته از روايات که دارد فرشته به داعي مي‏گويد «لَکَ مِثلَاه»، لسان إخبار است نه انشاء؛ يعني فرشته دارد به داعي خبر مي‏دهد و برايش دعا نمي‏کند.

جمع بين اين روايات اين است که فرشته در هر حال براي داعي دعا مي‏کند. در آن روايتي که از امام هفتم (ع) بود اين‏طور داشت: «مَنْ دَعَا لِإِخْوَانِهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِمَاتِ وَکَّلَ اللَّهُ بِهِ عَنْ کُلِّ مُؤْمِنٍ مَلَکاً يَدْعُو لَه‏».(وسائل الشيعه) هرکس براي برادران و خواهران ايماني‏ و اسلامي‏اش دعا کند، خداوند به ازاي هر مؤمن، يک فرشته براي او مي‏گمارد که برايش دعا کند. يعني آن فرشته‏ها هم براي دعاکننده، از خدا درخواست مي‏کنند.

تمام رواياتي که در آن بود که فرشته مي‏گويد «لَکَ مِثلَاه»، با اين روايت تفسير مي‏شود. فرشته چه کاره است که بخواهد چيزي به کسي بدهد؟! مگر از خودش اختياري دارد که حاجت بنده را به او بدهد؟ اينکه مي‏گويد «لَکَ مِثلَاه»، معنايش اين است که من هم از خدا خواستم که دو برابر به تو بدهد.

اين روايت صريح مي‏گويد «وَکَّلَ اللَّهُ بِهِ عَنْ کُلِّ مُؤْمِنٍ مَلَکاً يَدْعُو لَه»؛ يعني فرشته هم براي او دعا مي‏کند و از خدا درخواست مي‏کند. پس صحيح است که بگوييم از دعاي او دعاي فرشته‏اي متولد مي‏شود. آن روايات هم اشاره به همين مطلب داشت. حتي در آن مرتبه بالاتر هم، موضوع همين بود که خداوند به عدد تمام مؤمنين از آدم تا خاتم، از خاتم تا قيامت، فرشته مي‏گمارد که او را دعا ‏کنند.

اين در ارتباط با مَلَک است. اما در مورد خودِ خدا بحث چيست؟ در بالاترين مرتبه‏اش هم بحث اين بود که از عرش ندا مي‏آيد که صدهزار برابر از آن تو است. معناي اين عبارت چيست؟ آيا إخبار است يا انشاء؟ اگر يادتان باشد، تعبير اين بود: «إِذَا دَعَا الرَّجُلُ لِأَخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ نُودِيَ مِنَ الْعَرْشِ وَ لَکَ مِائَةُ أَلْفِ ضِعْفِ مِثْلِهِ»(من لا يحضره الفقيه) آيا معنايش اين است که خدا به او خبر مي‏دهد؟ يا نه، خداوند انشاء اعطاء مي‏فرمايد؟ حقيقت اين است که خدا اعطاء را انشاء مي‏فرمايد؛ نه اينکه خبر بدهد.

دعا و نداي الهي «کُنْ فَيَکُون» است

در اين مطلب بايد دقت شود که نداء همان دعا است؛ يعني همان صدا زدن است و هر دو از يک خانواده‏اند. اما نداي الهي عين انشاء تکويني حقّ است و اخبار نيست. همه اين‏ها، چه دعاي انسان، چه دعاي مَلَک و چه دعاي خدا، انشاء است. تو «درخواست» مي‏کني، فرشته هم براي تو «درخواست» مي‏کند. فرشته هم اخبار نمي‏کند؛ فرشته درخواست مي‏کند و ثمره درخواستش همان چيزي است که در روايت آمده بود؛ يعني دو برابر دعاي داعي.

خداوند هم چون مقابل ندارد که درخواست کند، اعطاء درخواست‏ها را «انشاء» مي‏فرمايد. اين «نُودِيَ» که در روايت آمده معنايش اين است.

دعاي خدا، نداي الهي است. دعا حتي از نظر لغوي همان آهنگ الهي است و اين آهنگ الهي عين انشاء تکويني خدا است. «کُنْ فَيَکُون» است. هيچ‏کدام از اين‏ها اخبار نيست. همه اين‏ها انشاء است. اينها دقيقاً عين معارف ما است. بنابر اين، نداء الهي را تعبير به «دعا» کردن غلط نيست.

از نظر لغوي هر دو يک‏ چيزند و هر دو هم انشاء هستند. هم دعاي ملک انشاء است و هم دعاي الهي و هم دعاي من. اما انشاء من و فرشته با انشاء خدا فرق مي‏کند. آنکه اهلش هست، مي‏فهمد.

آداب ظاهريه دعا

اما من داشتم راجع به آداب ظاهريه بحث مي‏کردم. در جلسه گذشته مسئله حالت ظاهريه را مطرح کردم که مي‏گويند در جميع حالات ظاهريه، حالت سجده اقرب حالاتي است که عبد به ربّ خود نزديک مي‏شود. چون اين بالاترين کُرنش است.

در همين زمينه مي‏خواستم رابطه اين حالت را با دعا بگويم که در گذشته هم به اين بحث اشاره‏اي داشته‏ام. ما در روايات متعدد و حتي آيات قرآن هم داريم که در باب دعا بايد حالت بنده، حالت کُرنش و زاري باشد. حالا يک اشاره‏اي به اين مي‏کنم که در آيات مربوط به دعا داريم که «إِنَّهُمْ کانُوا يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً وَ کانُوا لَنا خاشِعينَ».(سوره انبياء، آيه 90) اين در سوره انبياء است و يا در جاي ديگر دارد: «ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَ? ًإِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدين».(سوره اعراف، آيه 55) که در اين آيات به بحث تضرّع و خشوع، صراحتاً اشاره فرموده است.

در باب دعا چهار حالت را به طور متوالي و پشت سر هم مطرح مي‏کنند که بعضي‏ از آنها در ارتباط با ظاهر است. اين چهار حالت، استکانه و تضرع و خشوع و خضوع هستند. در باب خضوع و خشوع، يکي از آنها جنبه دروني دارد و ديگري بيروني و ظاهري است؛ خضوع دروني است و خشوع بيروني. ولي در ارتباط با آداب بيروني، مسئله استکانه، تضرع و خشوع مطرح است.

خواري و فروتني دروني و ظاهري

استکانه در فارسي به «خاکساري» تعبير مي‏شود. بعد مسئله تضرع و خشوع است. خاکساري همان فروتني يا اظهار خواري نمودن است.

من در باب سجده گفتم که بالاترين حالت ظاهري براي ابراز بندگي و عبوديت، به سجده افتادن است. در اينجا به طور کلي و سراسري تعبير شده است. مسئله سجده را مطرح نکرده است؛ بلکه فرموده در دعايت بايد پيکره‏ات، پيکره خاکساري و فروتني و خواري باشد. چگونه بعضي از افراد براي امور دنيايي ـ‏نعوذبالله‏ـ پيش يک مخلوق مي‏روند و حالت تضرع و زاري به خود مي‏گيرند و اظهار تنگ‏دستي مي‏کنند؟ بايد در دعا يک چنين حالت خواري و تضرع داشته باشي.

ظاهر بايد زبان باطن باشد

اين حالت ظاهري است. البته اين را به شما بگويم که همه اين‏ها بايد کاشف از درون باشد. من اين را قبلاً بحث کرده‏ام که آنچه مهم است، درون است. بيرون، زبانِ درون است و بيان مي‏کند که در درون من چه مي‏گذرد. آن حالت ظاهري استکانت مي‏گويد خدايا، من پيش تو هيچم! انسان بايد اين حالت را در دعا حفظ کند.

لذا ما در روايات داريم و من به بعضي از آن روايات اشاره مي‏کنم که بايد انسان هنگام دعا کارهايي انجام دهد و حالتي داشته باشد که حاکي از آن حالت دروني او ‌باشد. در روايتي از پيغمبر اکرم (ص) دارد که حضرت فرمود: «رَفْعُ الْيَدَيْنِ مِنَ الِاسْتِکَانَةِ. قُلْتُ وَ مَا الِاسْتِکَانَةُ؟ قَالَ أَ لَا تَقْرَأُ هَذِهِ الْآيَةَ: فَمَا اسْتَکانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ».(بحارالانوار) حضرت فرمودند دو دست را که انسان بالا مي‏آورد، اين گوياي همان خاکساري است که خدا هم در قرآن گفته است: «فَمَا اسْتَکانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُون».(سوره مؤمنون، آيه 76)

روايتي است که محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل مي‏کند که: «سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيهِ السَّلامُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَا اسْتَکانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ»؛ از اين آيه استفاده مي‏کند و مي‏گويد از حضرت درباره اين آيه پرسيدم. «قال الِاسْتِکَانَةُ هِيَ الْخُضُوعُ وَ التَّضَرُّعُ رَفْعُ الْيَدَيْنِ وَ التَّضَرُّعُ بِهِمَا».(الکافي) حضرت فرمود استکانه که همان خاکساري است، خضوع، فروتني و اظهار خواري نمودن است. بعد حضرت مي‏فرمايد استکانت همچنين بلند کردن دو دست و زاري کردن با آن‏ها است.

نقش حالت استکانت در دعا

اين‏ها چه نقشي دارد؟ حالا ببينيم نقش اين حالات و آداب ظاهريه در دعا چيست؟ اگر کسي بخواهد سينه سپر کند و بايستاد و شروع کند از خدا خواستن و طلب کردن، آيا دُرُست است؟ اينکه دعا کردن نيست. دعا که اين‏طوري نيست. هم درون بايد خوار باشد و انسان در برابر عظيم مطلق، احساس خواري و ذلت کند و هم اين حالت به بيرون بايد تراوش کند. اينجا است که دستت را بلند مي‏کني.

اما ثمره آن چيست؟ ثمره‏اش را علي (ع) مي‏فرمايد. روايت را گوش کن حضرت فرمود: «نِعْمَ عَوْنُ الدُّعَاءِ الْخُشُوعُ».(غررالحکم) خشوع به دعاي تو کمک مي‏کند. خشوع، براي اجابت دعايت چه خوب کمک و ياوري است. من چون قبلاً معناي ياري کردن را گفته‏ام که يعني چه، دوباره تکرار نمي‏کنم. دعا خودش کارآريي دارد، اما خشوع به کارآيي او مي‏افزايد.

مهر