اطلاعات عمومی

نكاتي پيرامون روز خداحافظي با ضيافت الهي؛

خبرگزاري فارس: ماه مبارك رمضان روبه پايان است و اگر كسي به ذات اين ماه پي برده باشد، جدا شدن از آن برايش سخت است. اولياي الهي با نزديك شدن زمان وداع با ماه رمضان گويا به سخت ترين مصيبت دچار مي شدند.

وداع كننده بايد در اظهار غم و اندوه هنگام وداع راستگو باشد، تا مبادا با دروغ و نفاق در چنين زمان گرانقدري اين ماه را به پايان برساند. گرچه چنين صداقتي فقط براي كساني تحقق پيدا مي‌كند كه با اشتياق و علاقه، نه با نارضايتي و زحمت اين ماه را به‌سر برده باشند. روزهاي پاياني ماه مبارك رمضان زمان پرازرشي است كه تأكيد فراواني از سوي بزرگان بر لزوم قدر دانستن آن وجود دارد و براي رسيدن به هدف البته مواردي ذكر شده است.

* عملي براي قبول شدن اعمال ماه رمضان

جعفرابن محمدالدوريستي در كتاب «حسني» از پيامبر (ص) روايت كرده كه فرمودند: «كسي كه در آخر ماه رمضان ده ركعت نماز به جا آورد و در هر ركعت يكبار فاتحة‌الكتاب و ده بار قل هو الله احد بخواند و در سجده و ركوع خود ده بار بگويد: «سـُبًحانَ الـلـّهِ و الـحُمًـد ُلـلـّهِ و لا إلهُ ‌إلّا الـلـّه ُوالـلـّه ُأكـبُر ُ» و در هر دو ركعت يكبار تشهد خوانده و سپس سلام دهد. در پايان ده ركعت نماز بعد از سلام دادن صد بار «اسًـتـَغًـفِرُالـلـّه» بگويد و هنگامي كه استغفار تمام شد سجده كند و در همان حال بگويد: «يا حُـي يا قـَيـومُ يا ذَالـجَلال ِ وَالـإكرام ِ يا رَحمنَ الـدُّنيا والآخـِرَةِ و رَحـِيـمـَهـُما، يا الهَ الأوَّلينَ والآخـِرِينَ إغـفِرلـَنا ذ ُنـُوبَنا، وَتـَقـَبـَّل مـِنـّا صـَلواتـَنا، وصـِيامـَنا وقـِيامـَنا» قسم به كسي كه مرا به حق به پيامبري برانگيخت، جبرائيل به نقل از اسرافيل و اواز پروردگار متعال به من خبر داد كه؛ او سرش را از سجده برنمي‌دارد مگر اينكه خداوند او را آمرزيده باشد و ماه رمضان را از او قبول كرده و از گناهانش مي‌گذرد گرچه هفتاد گناه انجام داده باشد كه هر كدام از آنان بزرگتر از گناهان بندگان باشد و از تمامي اهالي منطقه‌اي كه در آن است قبول مي‌كند.» تا اينكه فرمود: «اين هديه، مخصوص من و مردان و زنان امتم باشد و خداوند متعال آن را به هيچ كدام از پيامبران و مردم قبل از من نداده است.»

* محاسبه نفس

از كارهاي مهم اين است؛ مانند كسي كه در پايان كار با شريك خود تسويه حساب مي‌كند، از نفس خود حساب كشيده و سرمايه خود را كه همان عمر، ايمان و بركات ماه رمضان و نورهاي آن است را درنظر آورد؛ و ببيند آيا ايمان او به خدا، رسول، كتاب و حجت هاي او و روز قيامت بيشتر شده است يا نه؟
در مورد افعال و حركت‌هاي اعضاي بدنش بينديشد. آيا همانگونه باقي مانده يا در اين مورد بيشتر به احكام الهي توجه كرده است؟ به خصوص نسبت به حركت‌هاي زبانش هنگام سخن گفتن در مورد آنچه به او مربوط نبوده، مانند صفات باطل، دروغ، غيبت، تهمت، تعرض به آبروي مؤمن، فحش، اذيت و ... اگر ببيند همانطور باقي مانده يعني تاريكي گناهانش بر نورهاي روشن اين ماه فائق آمده، زيرا ممكن نيست دعاهاي اين ماه و شب‌هاي قدر قلب او را روشن كند، ولي بازهم به گناهان سابق خود ادامه دهد. كسي كه چنين ضرري كرده است، بايد از خطر اين دعاي رسول‌الله بترسد؛ آنجا كه مي‌فرمايد: «خداوند كسي را كه از ماه رمضان خارج شود و آمرزيده نشود، نيامرزد.»
زيرا يكي از سخت‌ترين مصيبت ها و بلاها همين است. بايد با ياري خدا و پناه آوردن به رحمت او و رفتن به درگاهش با زبان حال بگويد: «هيچ خدائي بجز تو نيست. تنزيه مي‌كنم تو را و من كه ستمكارم» و خود را اصلاح كرده و بر گناهان خود بگريد.

* هنگام وداع با ماه رمضان راستگو باشيد

وداع كننده بايد در اظهار غم و اندوه هنگام وداع راستگو باشد، تا مبادا با دروغ و نفاق در چنين زمان گرانقدري اين ماه را به پايان برساند، گرچه چنين صداقتي فقط براي كساني تحقق پيدا مي كند كه با اشتياق و علاقه، نه با نارضايتي و زحمت اين ماه را بسر برده باشند.
به طوركلي غم در ماهيت وداع وجود دارد، و فقط كسي غمگين مي شود كه به وداع كننده خود علاقه‌مند باشد و چنين كسي نه تنها با او مخالفت نمي‌كند، بلكه آن چه را مورد علاقه اوست به جا مي‌آورد.
براي آنكه مقام اين ماه براي شما روشن شود، مي‌توانيد آن را مانند ميهمان بزرگواري كه بر شما وارد شده بدانيد كه با آمدن او مقامتان بالاتر رفته اس، آنگونه كه در روايات آمده است. اگر بدانيد ميهمان باعث رهائي شما از جهنم و رسانيدن شما به بالاترين درجات نزديكي در بهترين مكان‌هاي صدرنشين بهشت همراه با پيامبران و صديقين شده و شما را در مكان صدق همراه پيامبران و رسولان و فرشتگان مقرب خواهد نشاند، چگونه با اين ميهمان برخورد مي‌كنيد و تمام چيزهائي را كه براي شما عزيز است فداي او مي كنيد و چگونه از جدائي او به وحشت مي افتيد؟
بايد در آخرين شب، با معذرت خواهي صادقانه اظهار توبه و پشيماني برخاسته از دل، نه زبان، او را راضي كنيد، زيرا او ميهمان بزرگواري است كه كريم‌ترين كريمان او را فرستاده تا خير او به شما برسد و با كمي سخنان لطيف در هنگام معذرت‌خواهي از تو راضي خواهد شد.
آنگاه توجه داشته باشيد، با بازگشتي صادقانه ماه را به پايان رسانده و از اين پس با اهداف پروردگار و مولايت مخالفت نكنيد.

* مناجات و توسل به امام معصوم (ع)

سپس در ساعات پاياني روز آخر كه زمان عرضه اعمال ماه است، با نگهبان روز خود كه از معصومين (ع) است با رعايت آداب تواضع و توسل، مناجات كنيد. و آنگونه بگوييد كه محبت آنان را برانگيخته و باران رحمت و كرامت آنان بر شما ببارد و با معذرت‌خواهي اعمالي را كه در اين ماه انجام داديد را به آنان واگذار كرده و با درخواستي تضرع‌آميز بخواهيد كه با شفاعت و دعايشان، اعمالتان را اصلاح كنند و با تضرع از خدا بخواهند كه با عضو فراوان خود آن را پذيرفته و به چندين برابر، اعمال خير تبديل كند. و اگر امور مذكور را در آخر روز در سجده انجام دهيد و اين ماه را با حال سجده و گرسنگي به پايان رسانيد و با اين حال وارد شب عيد شويد، اميد است به كرامتي از جانب خداوند متعال برسيد كه بالاتر از آرزويتان باشد.

خدايا، به فضل خودت عبادات ما را بپذير!

خبرگزاري فارس: امروز روز وداع با ماه رمضان است، ماهي كه پيامبر اسلام (ص) درباره آن فرمود: «ماه رمضان ابتدايش رحمت، ميانه‌اش مغفرت و پايانش آزادي از آتش است.»

و امروز روز شوق درك فطر است. ماه ميهماني خداي بي‌همتا، بار سفر خود را مي‌بندد و از سحر ديگر دلتنگ سفره‌هاي ساده نان و خرما خواهيم بود.
سحرهاي يك ماه گذشته نجواي صميمي خالق در لحظه‏هايش شناور بود، در شب‏هاي بي‏مانند و برابر با هزار ماه قدرش، جان‏هاي سالك در عشق ازلي محبوب ذوب مي‏شد؛ و اينها همه از نزد ما رفت تا شايد اگر عمري را خدا براي ما خواسته باشد، در رمضان آينده باز هم تجربه شيرين مناجات و شب زنده‌داري داشته باشيم.
اما؛ رمضان را كه بندگي كرديم و با اين محصول بزرگمان مي‏توانيم به تمام ماه‏ها و روزهايي كه خالق يكتا خلق كرده، به ايمان خودمان رنگ يكرنگي خلوص بزنيم.
دل‌هايمان براي شب‏هاي استجابت دعا تنگ مي‏شود؛ براي قرآن به سر گرفتن‏ها و «الغوث الغوث» گفتن‌هاي شب قدر.
دل‌هايمان براي مناجات امام رضا (ع) هنگام سحر، براي ابوحمزه ثمالي هنگام دلتنگي، براي دعاي «يا علي و يا عظيم» بعد از هر نماز، براي دعاهاي روزهاي ماه رمضان بعد از اذان صبح، براي «اللهم لك صمنا ...» بعد از افطار و براي خاطراتي كه همچون موجي سيال ما را به تمام رمضان‌هاي زندگي‌مان مي‌برد، تنگ مي‌شود.
و در پس اين دعاها، دعاي امروزمان اين است: «خدايا، آنچه در توانمان بود، انجام داديم. به فضل و كرمت از ما بپذير!»
اما لطف اين دعاها اين بود كه در تنگناي زندگي دنيايي و نگراني از عاقبت خود در آخرت، به دست‏هاي پرنيازمان آموختيم كه تنها رو به آسمان بي‏كران كرامت و مهرباني تو دراز شوند و در وراي سياه‏ترين لحظه‏هاي تنهايي، به اميد نور روشن درگاهت، به انتظار بنشينند.
خدايا! در ناب‏ترين لحظه‌‏هاي راز و نياز با تو، ميهمان سفره‏هاي رنگينت بوديم و در گذر تند زمان چه زود، بدرقه كرديم روزهاي روزه‏داريمان را و حالا با روحي سرشار از معنويت و دل‏هاي لبريز از مهر تو، دست‏هاي در هم گره شده‏اي كه بوي وحدت مي‏دهند و شعارشان همدلي است، با قدم‏هاي استواري كه مقصدشان يكپارچگي است، به استقبال روز موعود مي‏شتابيم؛ در شكوه و عظمت نماز عيد، غرق شده و با رمضان وداع مي‏كنيم.
فرشتگان آسمان، رشك مي‏برند به اين همه يكرنگي و اتحاد ما.

* دعاي وداع با ماه مبارك رمضان

ماه مبارك رمضان حقيقت و باطنى دارد كه اين حقيقت در قيامت ظهور مى‏كند. اهميت آن تا آن اندازه است كه امام سجاد (ع) رمضان را عيد «اولياءالله» مى‏داند. پايان اين ماه بزرگ و پرخير و بركت براي كساني كه ارزش‌هاي آن را درك كرده‌اند، غم‌انگيز است و در روزها و ساعات پاياني تلاش مي‌كنند بهترين و بيشترين بهره را از زمان باقيمانده كسب كنند و البته براي فرصت‌هاي از دست رفته متأثر هستند.
شيخ صدوق، محدث بزرگ شيعي براي وداع ماه مبارك رمضان دعائي ذكر كرده كه مي‏گويد: ابوبصير از امام صادق (ع) روايت كرده كه حضرت فرمود در وداع ماه مبارك رمضان بگوئيد: «اللهم انك قلت في كتابك المنزل علي نبيك المرسل و قولك الحق شهر رمضان الذي انزل فيه القرآن هدي للناس و بينات من الهدي و الفرقان، و هذا شهر رمضان قد انصرم فاسالك بوجهك الكريم، و كلماتك التامات ان كان بقي علي ذنب لم تغفره و تريد ان تحاسبني به او تعذبني عليه او تقايسني به ان يطلع فجر هذه الليلة، او ينصرم هذا الشهر الا و قد غفرته لي يا ارحم الراحمين‏»
«بار پروردگارا، تو خود گفتي در كتاب مقدس كه بر نبي مرسلت نازل فرموده‏اي و قول تو حق است كه ماه رمضان كه در او قرآن نازل شده و مايه هدايت و رستگاري مردم و دلائل آشكار از هدايت و وسيله تشخيص حق از باطل است، اينك ماه رمضان به پايان رسيد و فيوضاتش تا سال آينده از ما قطع شد، پس تقاضا مي‏كنيم از تو به آبروي گراميت و كلمات تام و تمامت، اينكه اگر بر من گناهي باقي مانده (و پاك نشدم) كه هنوز آن گناهم را نيامرزيدي، و اراده حسابرسي او را داري، يا مي‏خواهي به آن گناه باقيمانده عذابم كني و يا به اندازه گناهم عقوبت كني، تا اينكه طلوع كند فجر اين شب، يا پايان پذيرد اين ماه مبارك، مگر آنكه آن گناهانم را بيامرزي و از تقصيرم در گذري، اي مهربانترين مهربانان.»
امروز روز وداع با ماه رمضان است، ماهي كه پيامبر اسلام (ص) درباره آن فرمود: «ماه رمضان ابتدايش رحمت، ميانه‌اش مغفرت و پايانش آزادي از آتش است.»

یان آرتوس ـ برتران، عكاس حرفه‌ای، مستندساز و طرفدار محیط زیست فرانسوی مدت 5 سال در جریان یك ادیسه هوایی از فراز قاره‌های جهان سفر كرد تا مجموعه‌ای بی‌نظیر را از منظر طبیعی و نیز اماكن و شهرهای مختلف كره خاك جمع‌آوری كند. هر یك از این عكس‌ها به تنهایی تحولات كره زمین را در مقیاس بزرگ نشان می‌دهد. عكس‌های یان به اندازه‌ای گویا هستند كه به استثنای چند مورد نیازی به توضیح و تفسیر ندارند.

ایمان و معنویت

در روایتى از امام باقر علیه السلام منقول است كه :

على علیه السلام به مجلسى از قریش برخورد مى كنند و بعد به مجلسى دیگر از اوس و خزرج و مى بینند كه در مجلس اول سخنان بیهوده مى رانند اما در محفل دوم كارهاى متین و صحیح انجام مى دهند. على علیه السلام از این حال شگفت زده مى شوند و خدمت رسول الله مى رسند و حكایت هر دو مجلس را باز مى گوید. سپس از پیامبر صلى الله علیه و آله بیان صفات مؤمن را طلب مى فرمایند: در این هنگام رسول الله صلى الله علیه و آله كه سرشان را به زیر انداخته بودند، سرشان را بلند كرده ، فرمودند:

عشرون خصلة فى المؤمن

بیست خصلت در مؤمن است .

فان لم یكن فیه لم یكمل ایمانه . ان من اخلاق المؤمنین ، یا على!

اگر این خصال در او نباشد ایمانش به كمال نرسیده است ،

الحاضرون الصلاة

در وقت نماز به نماز حاضر مى شوند.

والمسارعون الى الزكوة

در پرداخت حقوق مالى شرعى تسریع مى كنند.

والمطعمون المساكین

مساكین و فقرا را اطعام مى كنند.

الماسحون راس الیتیم

دست محبت بر سر ایتام مى كشند.

المطهرون اطمارهم

لباسشان كهنه، اما تمیز است .

كنایه از این است كه آنچه شرع از نظر پوشش تعیین فرموده است ، مى پوشند.

الذین ان حدثوا لم یكذبوا

آنچه به آنها مى گویند فورا تكذیب نمى كنند.

مقصود این نیست كه مؤمن آنچه را مى شنود ساده لوحانه تصدیق مى كند، چه بسا آنچه را كه به مؤمن مى گویند دروغ باشد، اما فورا تكذیب نمى كند.

واذا وعدوا لم یخلفوا

اگر وعده كنند تخلف نمى كنند.

واذا ائتمنوا لم یخونوا

در امانت خیانت نمى كنند.

و اذا تكلموا صدقوا

به راستى و صداقت تكلم مى كنند.

رهبان باللیل و اسد بالنهار

پارسایان شب اند و شیران روز.

صائمون النهار قائمون اللیل

روزها روزه دار و شبها در قیام اند براى عبادت .

لایؤذون جارا ولا یتاذى بهم جار

همسایگان را نمى آزارند - اذیت ارادى - و به گونه اى نیست كه همسایه گان از آنها در آزار باشند - غیر ارادى .

شاید هم مقصود این است كه نه تنها خود اذیت نمى كند، مراقب است كه عائله اش هم موجبات اذیت همسایگان را فراهم نكنند.

الذین مشیهم على الارض هون

در زمین با نرمى و تواضع گام برمى دارند. حالت تكبر ندارند.

و خطاهم الى بیوت الارامل

گامهایشان به سوى خانه هاى بى سرپرستان است .
و على اثر الجنائز.
در تشییع جنازه مؤمنان شركت مى ‏كنند.
منبع: بحارالانوار، ج 68، ص 276

مردى به حضور وجود مقدس رسول خداصلى الله علیه و آله شرفیاب شد و از کار اهل جهنم پرسید.

پیغمبر فرمود: دروغ گفتن.

اگر اهل جهنم راست گو و با حقیقت ‏بودند به آتش جهنم نمى‏سوختند. دروغ گو پرده خود را مى‏درد و از حق دور مى‏شود و به گناهان بسیار، آلوده مى‏گردد و کسى که‏ چنین شد، آتش خشم خداى در انتظار او خواهد بود.

تا دیده‏ات ز پرتو اخلاص روشن است
انـوار حق ز چشم تـو پـنــهان نمى‏شود
کشـت دروغ، بــار حقیــقت نمـى‏دهد
این خشک رود چشمه حیوان نمى‏شود

نخستین مرحله دروغ‏گویى

امام صادق مى‏فرماید:

کفى بالمرء کذبا ان یحدث بکل ما سمع 1 ؛ براى دروغ گو شدن این بس که انسان هر چه مى‏شنود نقل کند.

خبرهایى که در زندگانى روزانه به گوش مى‏خورد، نمى‏توان گفت که همه راست ‏است. کسى که هر چه مى‏شنود نقل کند، سخنش نزد خردمندان ارزش ندارد.

علماى حدیث، دانشمندانى را که بر ضعفا اعتماد کرده یا از آنان نقل حدیث‏مى‏کنند، چندان محترم نمى‏شمارند.

احمد بن محمد بن عیسى که از علماى زمان حضرت رضا و حضرت‏ جواد و حضرت هادى‏ علیهم السلام بوده است، برقى را به دلیل روایت از ضعفا از شهر قم‏ بیرون کرد.

عذاب دروغ‏گو

از رسول خداصلى الله علیه و آله نقل شده که فرموده: دیشب مردى را در خواب دیدم که نزد من‏آمد و گفت: برخیز. من برخاستم و دو نفر را دیدم که یکى ایستاده و میله‏اى آهنین در گوشه دهان آن‏ که نشسته است فرو مى‏کند و آن قدر فشار مى‏دهد تا به میان دو شانه‏اش ‏برسد و سپس بیرون آورده و در گوشه دیگر دهانش فرو مى‏کند و این گوشه را نیز مانند آن گوشه پاره مى‏کند. از کسى که مرا حرکت داده بود، پرسیدم: چرا این را عذاب‏ مى‏کنند؟ گفت: این مرد، دروغ گوست و تا روز قیامت، در قبر، این گونه شکنجه‏اش ‏مى ‏کنند. 2

کمتر از حیوان

دروغ گو انسان نیست، بلکه کم‏تر از حیوان است. انسان نیست چون فضیلت ‏انسان بر موجودات دیگر، سخن است، سخنى که اخبار از حقیقت‏ باشد وگرنه ‏یاوه‏سرایى را سخن نمى‏توان نامید و دروغ گو را از سخن بهره‏اى نیست، چون اخباراز حقیقت در گفتارش پیدا نمى‏شود پس سخن دروغ گو با بانگ جانوران یکسان‏است و جز خسته کردن گوش اثرى ندارد.

کم‏تر از حیوان است، چون در بانگ حیوان، خیانت راه ندارد، ولى سخن‏دروغ گو، خیانت مى‏باشد بنابر این ارزش جانوران از دروغ گویى که خود را انسان‏ مى ‏پندارد، بیش است.

خبرهایى که در زندگانى روزانه به گوش مى‏خورد، نمى‏توان گفت که همه راست‏است. کسى که هر چه مى‏شنود نقل کند، سخنش نزد خردمندان ارزش ندارد.
سوگند دروغ
کار اهل جهنم

بسیار سوگند خوردن، کار خوبى نیست و سبک شمردن نام مقدسى است که بدان‏سوگند، خورده مى‏شود. اگر سوگند، دروغ باشد، زشت‏تر از زشت‏خواهد بود، زیرا پلیدى دروغ را دارا مى‏باشد، به اضافه سبک قرار دادن مقام مقدس، که زشت‏ترین ‏بى ادبى است.

رسول خدا فرمود: کسى که کالاى خود را به وسیله سوگند دروغ بفروشد، در زمره کسانى خواهد بود که خداى تعالى در روز قیامت‏ با او سخن نگوید و بر وى نظررحمت نیندازد و عملش را قبول نکند.

کسى که کارش به دروغ، سوگند خوردن باشد، از بدبخت‏ترین مردم در دنیا وآخرت خواهد بود.

سرانجام سوگند دروغ

دروغ گویى به منصور دوانیقى دیکتاتور عباسى گزارش داد که امام جعفرصادق ‏علیه السلام در فکر قیام بر ضد دولت مى‏باشد و غلامش معلى را به سوى شیعیان ‏فرستاده تا مال و اسلحه جمع کند. منصور خشمگین شده و به امیر مدینه نوشت که امام را به بغداد بفرستد.

امام رهسپار عراق شد. هنگامى که نزد منصور رسید، پادشاه عباسى در آغاز به‏حضرتش احترام نمود، ولى پس از اندى، عتاب آغاز کرد و سخنانى بر خلاف ادب از او سر زد، سپس گفت:

شنیده‏ام که معلى براى تو مال و اسلحه جمع مى‏کند. امام تکذیب کرده و فرمود: این سخن، افترا و دروغ است.

منصور که حال را چنین دید،گزارش دهنده را بخواست. آن مرد از حضور امام‏شرم نکرد و گفت: هر چه گفته‏ام واقعیت دارد. امام فرمود: سوگند بخور! آن مرد که‏آماده سوگند شد، صیغه قسم را چنین اجرا کرد: «والله الذی لا اله الا هو الطالب‏الغالب الحی القیوم.»

امام فرمود: صبر کن! هر طور که من گفتم، سوگند بخور! سپس فرمود: بگو! ازحول و قوه خدا بیرون باشم و در حول و قوه خودم داخل باشم، اگر آن‏چه گفته‏ام‏ دروغ باشد. دروغ گو صیغه قسم را همان طور اجرا کرد و همان دم افتاد و بمرد. 3

منبع : آیة الله سید رضا صدر ، به اهتمام سید باقر خسرو شاهى

شطرنج

در مورد شطرنج و پاسور بین علما اختلاف است بعضی به طور کل حرام میدانند و بعضی ها در صورت شرط بندی حرام میدانند و عده ای شطرنج را حلال و پاسور را حرام میدانند، حال چرا اینها حرامند و چرا بینشان تفاوت قائل شده است؟ و معیار حرام و حلال دانستن اینها چیست ؟

تفاوت شطرنج و پاسور:

فرق شطرنج و پاسور، این است که شطرنج به عنوان یک وسیله ورزشى، مشهور شده و حتى فدراسیون دارد؛ از این رو، از حالت انحصارى وسیله قمار خارج شده است؛ مگر این که به طور شرط بندى بازى شود که در این صورت، باز هم حرام است؛ اما پاسور، در عرف مردم، وسیله اى است که به طور معمول، قمار بازان با آن بازى مى کنند؛ از این جهت؛ حرام است اگر چه شرط بندى هم نباشد و اگر شرط بندى شود، بر گناه آن افزوده مى شود.

چرا حرام هستند؟

براى حکم حرمت، حداقل دو عامل زیر دخالت دارد: 1. وسیله قمار بودن در عرف مردم. 2. شرط بندى و بدهکار شدن بازنده.

بازى هاى فوتبال و امثال آن هم اگر با شرط بندى باشد، حرام و بدون شرط، اشکال ندارد. در بیان احکام الهى، چند نکته زیر را باید در نظر داشت:

1. احکام الهى، مبتنى بر مصلحت ها و مفسده ها است. گستره مصالح و مفاسد نیز شامل ابعاد جسمى، روحى، فردى، اجتماعى و امور مربوط به دنیا و آخرت است.

2. احکام الهى براى پاسخ گویى به نیازهاى بشر (ثابت و متغیر) است. براى نیازهاى ثابت، احکام ثابت و براى نیازهاى متغیر، احکام متغیر وضع مى شود.

3. احکام الهى، تابع موضوعات است و هر موضوعى، حکم خاص خود را دارد. از این رو، ثبات و تغییر احکام، پیوند وسیعى با ثبات و تغییر موضوعات دارد. بنابراین، ثبات احکام دینى، به لحاظ استوارى موضوعات آنهاست و اگر موضوع عوض شود، دیگر ثبات حکم، معنا ندارد. به عنوان مثال، خوردن انگور، حلال است؛ اما اگر همان انگور تبدیل به شراب شود، خوردن آن نیز حرام خواهد شد.

4. تغییر موضوع، انواع مختلفى دارد که یکى از آنها، استحاله شئ (تغییر ماهوى) است؛ مانند آن چه در مثال بالا بیان شد. نوع دیگر آن، تغییر عنوان منطبق بر موضوع است؛ به عنوان مثال، هر شئ نجسى که داراى منفعت حلال نباشد، از نظر شرعى، قابل مبادله اقتصادى نیست. از این رو، در گذشته، فروش خون حرام بود ؛ زیرا فاقد منفعت حلال بود ؛ اما امروزه که با تزریق خون، مى توان جان بیمارانى را از خطر مرگ رهانید، داراى منفعت حلال است. بنابراین، با آن که تغییرى در ماهیت خون پدید نیامده، عنوان منطبق بر آن تغییر کرده، یعنى خون مصداق امورى واقع شده که منفعت حلال دارند و از این جهت، قابل مبادله اقتصادى است.

5. بازى با آلات قمار، در اسلام حرام است و حکم به حرمت بازى با پاسور، از این جهت است که به عنوان یکى از ابزارهاى قمار شناخته مى شود؛ هر چند که با آن شرط بندى نکنند. بنابراین، تا زمانى که به این عنوان شناخته مى شود، حکم آن حرمت خواهد بود؛ البته اگر مرجع تقلیدى در صدق عنوان آلت قمار بودن پاسور تردید کند، فتوا به حرمت نمى دهد.

در مقابل، شطرنج، امروزه در سطح جهان، آلت قمار به حساب نمى آید؛ بلکه آن را نوعى وسیله بازى فکرى مى شناسند. بر این اساس، شطرنج از نظر موضوع حکم شرعى، تغییر یافته است؛ یعنى، از آلت قمار بودن خارج شده و به تبع آن، حکمش نیز دگرگون شده است .

6. مراجع عظام تقلید در این مورد نظرات مختلفی دارند (که در ادامه نظر چند تن از مراجع را نقل خواهیم کرد) که طبق اجتهاد خود دلایل مختلفی را برای حرمت آنها نقل میکنند. بنابراین، در این مسئله، هر کس باید به فتواى مرجع تقلید خود رجوع کند.
بازى با آلات قمار، در اسلام حرام است و حکم به حرمت بازى با پاسور، از این جهت است که به عنوان یکى از ابزارهاى قمار شناخته مى شود؛ هر چند که با آن شرط بندى نکنند. بنابراین، تا زمانى که به این عنوان شناخته مى شود، حکم آن حرمت خواهد بود
مضرّات قمار
تاس و قمار

خداوند متعال، قمار را در ردیف می گسارى و بت پرستى و از کارهاى پلید شیطانى دانسته، دستور به اجتناب از آن داده است؛ «اى کسانى که ایمان آورده اید! بدانید که شراب، قمار، بت ها و چوب هاى مخصوص برد و باخت، به تمامى، پلید، ناپاک و از کارهاى شیطانى هستند؛ پس از این کارها بپرهیزید تا رستگار شوید». 1

«میسر»؛ یعنى قمار و قمارباز را «یاسر» گویند. ریشه این لغت، «یسر»، به معناى آسانى است و علت نام گذارى قمار به میسر، این است که قمارباز با آن، مال دیگران را به آسانى و بدون زحمت به چنگ مى آورد. 2

بر اساس روایات متعددى که از رسول خدا صلى الله علیه وآله و ائمه معصومین علیهم السلام، بازى با آلات قمار نیز در ردیف «میسر» شمرده شده است. جابر از امام باقر علیه السلام نقل کرده است: از پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله پرسیدند: میسر چیست؟ فرمود: هر چیزى که با آن قماربازى کنند؛ حتى مانند قاب یا گردو.

در آیه بعد آمده است: «شیطان، همواره در صدد ایجاد دشمنى و کینه توزى میان شما و بازداشتن شما از یاد خدا و برپایى نماز است. قماربازى و مى گسارى، ابزار شیطان در نیل به این هدف است؛ آیا باز هم دست از این کار برنمى دارید. 3

آیه دیگرى، مى گسارى و قماربازى را در یک ردیف و از گناهان کبیره دانسته است؛ گرچه ممکن است احیاناً داراى منافعى هم باشند؛ اما قطعاً آثار زیان بار آنها، به مراتب بیشتر از سود آنهاست؛ «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِما إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما» 4 ؛ تو را از شراب و قمار می پرسند بگو : در آن دو گناهی بزرگ و سودهایی است برای مردم و گناهشان از سودشان بیشتر است.

اموال به دست آمده از هر نوع برد و باخت، حرام است؛ جز در مواردى مانند مسابقه تیراندازى یا اسب سوارى که استثنا شده اند. پس بازى قمار که با برد و باخت مالى همراه داشته باشد - اعم از این که با آلات قمار باشد یا با هر وسیله دیگرى - حرام و داخل در عناوین میسر است.

آثار روانی قمار

نکته مهم دیگر، بازتاب روانى قمار است. قمارباز، همیشه بازنده است؛ چون اگر ببرد، حریص تر مى شود و باز هم قماربازى مى کند و به یقین، او همیشه برنده نخواهد بود و در مراحل بعدى، خواهد باخت و از آن جا که این ثروت باد آورده است، قدر آن را ندانسته، چه بسا به زودى آن را از دست بدهد. از نظر اخلاقى نیز موجب قساوت قلب است؛ زیرا کسى که اموال و دارایى و گاهى تمام زندگى دوستش را بگیرد و او و خانواده اش را به روز سیاه بنشاند و خود با دارایى آنها، به عیش و نوش بپردازد قطعاً داراى قساوت قلب است.!! بازى با آلات قمار - حتى اگر بدون برد و باخت هم باشد - حرام شمرده شده است. این حکم به این دلیل است که کسى به این وادى خطرناک نزدیک نشود و به عبارت دیگر، احتمال دارد که حرمت بازى با آلات قمار، جنبه حریمى داشته، موجب شود که جامعه اسلامى، به طور کامل با این گونه امور، فاصله گیرد و به آنها نزدیک نشود.

از دیگر سو، کسى که مى بازد، مى کوشد براى جبران شکست روحى و مادى خود، بازى را ادامه دهد و چون اعصابش خرد شده، چه بسا تمام زندگى خود را ببازد و براى تسکین شکست و ناراحتى هاى خود، به انواع مواد مخدر و مشروبات الکلى کشیده شود و شاید بدین جهت است که در این آیات، شراب و قمار با هم بیان شده اند.

در خصوص بعضى از بازى ها (مانند شطرنج)، باید دانست که «فقه»، مرز نهایى میان حرام و واجب را مشخص مى کند؛ اما باید مواظب سایر آثار جانبى آنها بود. برخى مانند «شانتال شوده»، قهرمان شطرنج فرانسوى، برآنند که شطرنج، یک ورزش خسته کننده است ... پرداختن به شطرنج، سایر منابع ذهنى را از کار مى اندازد و دیگر فعالیت هاى ذهن، بیهوده و پوچ مى شود. شطرنج مى تواند به مفهوم «نظریه پاسکالى»، با فشارى که بر یک نقطه از بدن (مغز) وارد مى سازد، اختلال حواس ایجاد کند.
بازى با آلات قمار - حتى اگر بدون برد و باخت هم باشد حرام شمرده شده است. این حکم به این دلیل است که کسى به این وادى خطرناک نزدیک نشود و به عبارت دیگر، احتمال دارد که حرمت بازى با آلات قمار، جنبه حریمى داشته، موجب شود که جامعه اسلامى، به طور کامل با این گونه امور، فاصله گیرد و به آنها نزدیک نشود

به نظر برخى، یکى دیگر از مضرات شطرنج، کینه و عداوتى است که میان بازیکنان پدید مى آید. «الخین» (قهرمان دیگر شطرنج) مى گوید: «براى برنده شدن در بازى شطرنج، باید از حریف خود متنفر شد». مهم تر از همه آن که بازى با پاسور، شطرنج و ...، عمر انسان را تلف، اعصابش را فرسوده و روانش را آشفته مى سازد!

اگر حلال و حرام قرآن همیشگی است پس چرا حكم شطرنج فرق كرده است ؟

منظور از این كه حرام خداوند همیشه حرام و حلال او نیز براى همیشه حلال است ، تغییر ناپذیرى در حكم است ولى موضوعات قابل تغییر است به این معنا كه هرگاه موضوع حكمى ـ كه حكم ، مبتنى بر عنوان خاص آن موضوع بود ـ عنوان جدیدى پیدا كند ، حكم آن نیز تغییر مى یابد مثلا اگر «سگ » به سبب فرو رفتن در نمک زار ، تبدیل به نمک شود و عنوان نمک پیدا كند ، دیگر نجس نیست . (البته از این امر در فقه ، به «استحاله » تعبیر مى شود) همچنین ، اگر شطرنج ـ كه با آن برد و باخت مى شد و سرگرمى ویژه پادشاهان بود ، ـ عنوان سابق خود را از دست بدهد و عنوان «ورزش » پیدا كند و ثانیاً برد و باختى در آن مطرح نباشد ، بازى كردن با آن به فتواى برخى فقها بدون اشكال است . 5

نظر مراجع در مورد پاسور و شطرنج
قمار

1- پاسخ مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای: اگر به نظر مکلّف، شطرنج در حال حاضر از آلات قمار محسوب نشود در این صورت بازى با آن بدون شرطبندى اشکال ندارد ولى پاسور عرفاً از آلات قمار محسوب مى‌شود و بازى با آن مطلقاً حتى بدون شرط بندى حرام است؛ و در حکم مذکور فرقی بین کامپیوتر و غیر آن نیست.

2- پاسخ آیت الله وحید خراسانی: اگر با برد و باخت باشد حرام قطعی است و اگر بدون برد و باخت باشد بنابر احتیاط واجب ، حرام است و این احتیاط واجب در ترک شطرنج مورد تأکید است.

3- این بین نظر آیت الله مکارم شیرازی نیز اینگونه اعلام شده است ؛ بازی با پاسور چنانچه در عرف محل از حالت قمار خارج شده باشد اشكالی ندارد .

4- فتوای حضرت امام ( ره ) مبتنی بر این نكته است كه روایاتی كه درباره شطرنج وجود دارد، خود شطرنج را بنفسه موضوع حرمت قرارنمی دهد؛ بلكه آن را به عنوان یكی از مصادیق قمار مشمول حرمت قرارمی دهد .در این صورت اگر در زمانی شطرنج از موضوع آلت قمار بودن خارج شود، بازی با آن حلال خواهد بود و فتوای حضرت امام ( ره ) نیزمشروط به تحقق این فرض است كه واقعاً شطرنج در سطح جهانی ازموضوع قمار بودن خارج شده باشد .از این رو با تبدل موضوع، حكم نیزدگرگون خواهد شد .ب ) پاسور نیز به عنوان آلت قمار بودن حرام است و بازی با آلت قمار مطلقاً حرام است ؛ یعنی ، تا زمانی كه بر آن عنوان " آلت قماربودن" صدق می كند، بازی با آن با برد و باخت و بدون برد و باخت حرام است . در مورد شطرنج نیز اگر واقعاً صدق عنوان یاد شده جاری باشد، به فتوای حضرت امام ( ره ) و همه مراجع دیگر، بازی با آن جایز نخواهد بود،حتی اگر بدون برد و باخت باشد .اما این كه آیا عنوان یاد شده هنوز هم جاری است یا نه ، موكول به نظر عرف می باشد.

5- آیت الله سیستانی بازى با شطرنج جایز نیست اگر احراز شود در هیچ كجا بازى با برد و باخت مالى با آن معمولا انجام نمى شود بازى با آن جایز خواهد بود ولى ظاهرا این فرض محقق نیست .